یکی از پدیده هایی که در دهه اخیر مورد استقبال زیادی قرار گرفته است ، پدیده هوش هیجانی بوده است که دلیل این امر توانایی فرضی هوش هیجانی بالاتر در حل مسائل ، کاستن از میزان تعارضات بین آنچه که انسان احساس می کند با آنچه که فکر می کند یا همان تقابل قدیمی ((عقل و دل)) و مشاهده زندگی شاد و موفقیت آمیز کسانی بوده است که از تحصیلات عالی برخوردار نیستند ولی به دلیل هوش هیجانی بالاتر به خوشبختی دست یافته اند.پژوهشهای متعددی نشان داده که هوش هیجانی می تواند سبب افزایش میزان سلامتی ، رفاه ، ثروت ، موفقیت ، عشق و شادی گردد.در واقع مفهوم هوش هیجانی ژرفای تازه ای به هوش انسان بخشیده است و آن را به توانایی ارزیابی هوش عمومی فرد از خود گسترش داده است(بار- آن[۱] ، ۱۹۹۹).فهم ما از رابطه تفکر و هیجانات تا حدودی نادرست شکل گرفته است.اغلب بطور ضمنی بر این باوریم که بهترین زمان برای تفکر هنگامی است که تفکر با هیجانات ترکیب نشده باشد زیرا هیجانات قوی سیر تفکر را با مشکل مواجه می سازد(لیداکس [۲]، ۲۰۰۳)مطالعات جدید نشان داده اند که بر خلاف باور اغلب فلاسفه و روان شناسان ، شناخت و هیجانها مستقل و جدای از یکدیگر نیستند ، بلکه ارتباط و پیوستگیهای زیادی بین احساسات و افکار در حیات اجتماعی انسان وجود دارد.از سوی دیگر ، احساسات و خلق و خوی ما می تواند تاثیر اساسی بر حیات ذهنی و اعمال و رفتار ما داشته باشند ، اما تا این اواخر ما آگاهی کاملی نسبت به چگونگی و چرایی این تاثیرات نداشتیم.گلمن ضمن مهم شمردن هوش شناختی و هیجانی اشاره می کند ، هوش بهر در بهترین حالت خود تنها عامل ۲۰ درصد از موفقیتهای زندگی است و ۸۰ درصد موفقیتها به عوامل دیگری بستگی دارد و سرنوشت افراد در بسیاری موارد در گرو مهارتهایی است که هوش هیجانی را تشکیل می دهد(جلالی ، ۱۳۸۲).

در واقع هوش هیجانی را این طور تعریف کرد:شامل توانایی دریافت عواطف ، هماهنگ ساختن عواطف و احساسات مرتبط ، درک ، فهم اطلاعات مربوط به عواطف و مدیریت عواطف می باشد (جان مایر[۳] ، ۱۹۹۰)

۲-۱-۲- تعاریف هوش

۲-۱-۳-هوش

هوش یکی از شاخصه های مهم روانشناسی تفاوتهای فردی می باش و سابقه مشاهده اختلافات هوشی افراد به قدمت علم است. افلاطون در کتاب جمهوریت عنوان می کند:

در هر جامعه علمی و کارآمد ، تفاوتهای فردی در هوش ، باید تعیین کننده اصلی جایگاه سیاسی و اجتماعی افراد باشد ( رابینسون و رابینسون ، ۱۳۷۷).

۲-۱-۴-تعریف هوش

هوش به صورتهای گوناگونی تعریف شده است که در ذیل به چند نمونه از آن اشاره می شود:

۱)هوش ، مجموعه ای از توانایی های شناختی است که به ما امکان می دهد تا نسبت به جهان اطراف آگاهی پیدا کنیم و یاد بگیریم که مسائل را حل کنیم. به عبارت روشن تر ، هوش یک ظرفیت شناختی است که امکان کسب دانش ، یادگیری و چگونگی حل مساله و مشکلات را فراهم می سازد (آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۳۶)

۲)هوش به یک توانایی ذهنی عمومی اطلاق می شود و شامل توانایی استدلال ، برنامه ریزی ، حل مساله  ، تفکر انتزاعی ، درک افکار پیچیده و یادگیری سریع از تجربه هاست.این تعریف کامل نیست در واقع هوش با بهره گرفتن از نمرات ضریب هوشی (IQ) از آزمونهای استاندارد ، توسط کارشناس ماهر و با تجربه مشخص می گردد (آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ :۳۷)

۳)هوش توانایی سازگاری با محیط است و افراد با هوش آنهایی هستند که به طریقی مهارتهای مناسب خود را در محیطهای مختلفی بدست می آورند . در جوامع در سطح گسترده تر هوش بعنوان تفاوتهای فردی تعریف می شود و به این می پردازد که چگونه بعضی افراد بیشتر از دیگران در تحصیل ، زندگی و سایر زمینه ها موفق ترند(آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶: ۳۷).

۲-۱-۵-انواع هوش

تعریف هوش از نظر گاردنر[۴] که مبنای به رسمیت شناختن اشکال گوناگون هوش می باشد ، عبارت است از :

قابلیت حل مساله با تولید (خلق) یک محصول ، ساخت چیزی که دست کم در یک فرهنگ ارزشمند تلقی می شود . بدین ترتیب گاردنر بدواً هفت نوع هوش را به شرح ذیل در قالب نخستین پردازش از هوش چندگانه ارائه نمود.گاردنر از آغاز تصریح نموده است که فهرست مشتمل بر هفت نوع هوش تنها مدخلی برای نگاه کثرت گرایانه به مقوله هوش بوده و در بردارنده انواع ممکن هوش انسانی نیست ولی در اثر مطالعات بعدی و دستیابی به شواهد جدید موفق به شناسایی انواع دیگری از هوش شده است که طبق آخرین اطلاعات بدست آمده ، فهرست هفت گانه به فهرستی مشتمل بر ده نوع هوش افزایش یافته است .

انواع ده گانه هوش به قرار ذیل می باشد :

۱)هوش زبانی / کلامی (Verbal/Linguistic)

این هوش و قوای ذهنی ، شامل توانایی تفکر کلامی و استفاده از زبان برای بیان منظورهاست یعنی افرادی که بتوانند از کلام ، در گستره وسیعی ، جهت تبیین مقاصد و استدلالهای خود استفاده نمایند.

کلام ، تراوشات ذهنی را بصورت اصوات تبدیل می کند و بسیاری از متکلمان هم زیبا         می گویند، هم زیبا می نویسند و هم زیبا تحلیل می کنند.افرادی که از این هوش در سطح بالایی برخوردارند درک عمیقی از مفاهیم و لغات داشته و تفاوتهای ظریف بین لغات را درک می کنند. شعرا نسبت به صداها ، ریتمها ، آهنگ صدا و وزن لغات حساس می باشند در واقع یک شاعر بعنوان فردی مستعد در حوزه هوش زبانی قلمداد می شود(گاردنر ، ۱۹۹۳ : ۲۰۱)

از استعدادهای این هوش ، می توان توانایی حل جدول و معماهای اشعار رمزی را               نام برد.افرادی که از هوش در سطح بالایی برخوردارند در مسابقات کلامی مانند مشاعره موفق  می باشند .

۲)هوش هنر/ موسیقی (Musical/Rhythmic)

هوش موسیقایی بسیار سریعتر از سایر هوشها رشد می کند اما به دلایل بسیار زیادی در اغلب جوامع و فرهنگها مدارس به هوش موسیقایی کودکان اهمیت چندانی نمی دهند.در صورتی که هوش موسیقایی بسیار زود تجلی می یابد ، مشاغل و حرفه های گرایشی یا مورد علاقه این افراد عبارتند از:

آهنگ سازی ، موسیقی ، نکته سنجی و نقادی.

۳)هوش منطقی / ریاضی (Logical/Mathematical)

این هوش در ارتباط با جهان اشیا رشد می کند . در واقع کودک دانش اولیه خود را در آرایه های اشیا، نظم دادن و ثبت آنها بدست می آورد(گاردنر ، ۱۹۹۹) افراد دارای هوش ریاضی ، دارای قدرت و توانایی انجام عملیات ریاضی هستند . این مهارت به استدلال و درک روابط عددی و منطق اعداد ، اشکال ، فضای هندسی و ریاضی ذهنی منتهی می شود.دقت ، سرعت ، درکهای فراشناختی و استدلال هندسی و ریاضی در این افراد بسیار بالاست.بطور کلی می توان گفت ، توانایی استفاده از الگوها ، استدلال و نشانه های انتزاعی ، تحلیل منطقی مسائل ، انجام عملیات ریاضی و تفسیر مقالات از استعداد هوش منطقی / ریاضی هستند.مشاغل مورد توجه یا مناسب این افراد عبارتند از :

مهندسی ، حسابداری ، دانشمندی و نظریه پردازی.

۴)هوش بصری / فضایی (Visual/Spatial)

مهمترین توانش هوش بصری ، استعدادهای درک دقیق دنیای بصری است.فرد می تواند اشکال را در ذهن حرکت یا دوران دهد ، همچنین می تواند به سادگی فرمها را تولید و کنترل کند ، البته این تواناییها به روشنی قابل کنترل نیست.ممکن است فرد درک بصری خوبی داشته باشد، اما در رسم کردن ، تجسم ، انتقال و دوران در ذهن ضعیف باشد.

حتی هوش موسیقایی شامل توانایی هایی (مانند درک ریتم و زیر و بمی صدا) است که گاهی اوقات متمایز از یکدیگر هستند.(یعنی فرد می تواند در بعضی از استعدادها هوش بصری یا موسیقایی قوی و در بعضی از استعدادهای همان هوش ضعیف باشد)هوش بصری و هوش فضایی ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند.در اثر مشاهده مستقیم جهان ، تصویرهایی رشد       می کنند به همین دلیل مثالهایی که مطرح می شود حوزه بصری و فضایی را در بر می گیرد ، اما همان طور که هدف زبانی کاملاً وابسته به کانالهای شفاهی و شنوایی نیست و می تواند رشد کند،هوش بصری نیز می تواند حتی در فرد نابینا پدیدار شود و رشد کند (گاردنر ، ۱۹۹۳ : ۲۰۴)توانایی درک یک (شکل) یا یک (شیء) از  پایین ترین توانشهای هوش بصری است.مشاغل مورد توجه یا مناسب این افراد عبارتند از :

معماری ، نقاشی ، ملوانی .اگر چه این هوش برای پیشرفت در تخصصهای نامبرده به تنهایی کافی نیست اما بدون شک هوش بصری نیز پیشرفت در بسیاری از حوزه های فوق را مقدور  می سازد.

۵)هوش حرکات بدنی / جنبشی (Bodily/Kinesthetic)

این هوش ، توانایی بکارگیری کل بدن یا قسمتی از آن برای حل مساله یا تولید محصول را شامل   می شود.این افراد دارای روحیه جنبشی و عدم سکون و تحرک زیاد و دستکاری اشیا و ابزار و محیط فیزیکی پیرامون خود می باشند و اصطلاحاً با ابزار و وسایل فیزیکی پیرامون مانوسند و دارای تبحر جسمی و بعبارت دیگر ، هوش بدنی /  جنبشی شامل استعداد کار با اشیا و بکارگیری حرکات ظریف انگشتان یا دستها همچنین استفاده از کل بدن می باشد.برخی افراد این دو استعداد یعنی کنترل حرکات بدنی و کنترل ماهرانه اشیا را با هم دارند.

گاردنر می گوید:

((احتمالاً این دو استعداد کانونهای جداگانه ای در مغز دارند ، اما بطور کلی این دو مهارت تمایل دارند دست به دست هم دهند)).(گاردنر ، ۱۹۹۳ : ۲۰۶)

مشاغل مورد علاقه و مناسب این افراد عبارتند از :

جراحی ، صنعت گری ، مکانیکی ، صاحبان حرفه های تکنیکی ، هنرهای زیبا و ورزشکاران.

از جمله مهارتهایی که در آنها فرد باید بر کل بدن تسلط داشته باشد ، دویدن ، شنا و رقص      می باشد. نوازندگان ، بالرین ها و تایپیست ها نیز باید بتوانند اشیا را با مهارت کنترل کنند(گاردنر ، ۱۹۹۹)

۶)هوش درون فردی(مهار نفس)(Intrapersonal)

در واقع استعداد آگاهی از احساسات ، عواطف و هیجانات خود است و استعداد جداسازی ، شناسایی و بکارگیری آنها بعنوان وسیله ای برای درک و هدایت رفتارها را شامل می شود.

شکل ابتدایی این هوش شامل استعداد تشخیص احساسات خوشایند از ناخوشایند و بر اساس آن تصمیم به درگیر شدن یا عقب نشینی کردن در یک موقعیت است.

در بالاترین سطح دانش درون فردی ، فرد می تواند مجموعه ای از احساسات متمایز را شناسایی و بصورت پیچیده و عالی نمادگذاری کند(گاردنر ، ۱۹۹۳ : ۹۷)

پایان نامه تاثیر هوش عاطفی بر عملکرد شغلی کارکنان 

این مهارت در افرادی است که توانایی فهم خود را دارند ، یعنی اهل غور و تفحص در خویش هستند و بیشتر جست و جو گر درون خویش اند.با بهره گرفتن از این هوش می توانند بطرز موثری با خویش ارتباط برقرار کنند و زندگی خویش را کنترل نمایند.

تعدادی از مشاغل مورد علاقه یا توصیه شده به این افراد عبارتند از :

الهیات ، روان شناسی و انسان شناسی.

۷)هوش میان فردی(اجتماعی)(Interpersonal)

هوش میان فردی توانایی درک قصدها ، منظورها ، احساسات ، انگیزش و اشتیاق دیگران را شامل  می شود. این گروه از افراد ، توانایی بالایی در درک دیگران ، تیپ شناسی ، قرائت ذهن از حالات و سکنات افراد و ایجاد ارتباط و تعامل مثبت و موثر با دیگران را دارند و حتی در زندگی خصوصی و زناشویی موفق ظاهر می شوند و در تربیت عاطفی فرزندان نیز موفق    می باشند . هوش میان فردی در ارتباط فرد با افراد دیگر مطرح است مرکز این استعداد توجه و متمایز ساختن افراد (از نظر انگیزش ، منظورها ، طبع ، مزاج و …) می باشد.بررسی های انجام شده نشان می دهد که در شکل مقدماتی ، هوش میان فردی به جداسازی افراد و شناسایی آنها از نظر خلق و خو و خصوصیات فردی آنها    می پردازد و در حالت پیشرفته، هوش میان فردی به ما کمک می کند تا از مقاصد و امیال دیگران (حتی اگر پنهان باشد ) آگاه شویم (گاردنر، ۱۹۹۳)بعضی مشاغل گرایشی یا مورد علاقه این افراد عبارتند از : معلمی ،       روان شناسی ، روانکاوی ، بهداشت روانی و مشاوره .

۸)هوش طبیعت گرایانه (Naturalistic Intelligence)

گاردنر با صراحت اعلام می کند : پردازش دوباره من نشان می دهد که هوش طبیعت گرایانه به روشنی شایستگی اضافه شدن به هفت هوش اصلی را دارد .

این هوش ارزشمند که من قبلاً آنرا نادیده گرفته یا آن را تحت هوش بصری یا منطقی به حساب آورده بودم ، استحقاق آن را دارد که مستقل تلقی شود (گاردنر ، ۱۹۹۹ : ۵۲)

توانایی مشاهده الگوهای طبیعت ، فهم نظامهای طبیعی و مصنوعی ساخته انسان و غور در طبیعت  بی جان و جان دار ، ویژگی های این گونه افراد است.

تشخیص و طبقه بندی متعدد گیاهان و جانوران محیط اطراف ، رام کردن ، برقراری ارتباط و پرورش حیوانات از استعدادهای این هوش است.

نمونه هایی از مشاغل و علایق این گونه افراد عبارتند از :کشاورزی ، گیاه شناسی ، رام کردن حیوانات ، بو شناسی ، نقاشی چشم اندازها و هر نوع کار مربوط به طبیعت .

۹)هوش معنوی (Spiritual Intelligence)

در اواخر قرن بیستم شواهد روان شناسی ، عصب شناسی ، انسان شناسی و علوم شناختی    نشان داد که در کنار بهره هوشی و بهره هیجانی ، هوش سومی هم وجود دارد که از آن بعنوان هوش معنوی یاد می شود. صاحبنظران بر روی مسایل بنیادی و اساسی این هوش اختلاف نظرهایی دارند .

بهره هوشی معنوی (SQ) نه (IQ) است که کامپیوترها نیز آن را دارند نه (EQ) است که در پستانداران رده های عالی هم وجود دارد ، بلکه SQ فقط برای انسان مطرح است .با بهره گرفتن از SQ می توان میل و قابلیت فرد را برای رسیدن به مقصود و ارزش رشد داد.

هوش معنوی به فرد اجازه می دهد که رویاروی این قابلیتها باشد و سخت برای رسیدن به آن      تقلا کند.

SQ زیربنای اعتقادات فرد بوده و عهده دار نقشی است که این اعتقادات و ارزشها در اعمالی که فرد انجام می دهد و به زندگی خود شکل می دهد ، می باشد(مهرمحمدی ، ۱۳۸۵)

 

۱۰)هوش وجود گرایانه (Existential Intelligence)

به نظر می رسد هوش وجودگرایانه یا ارتباط با لایتناهی از شاخه معنوی باشد ، در این صورت ویژگیهای هوش معنوی را در بر نمی گیرد ، اما اگر فرض کنیم صلاحیت یک هوش را دارد در این صورت باید بطور اخص از هوش وجود گرایانه صحبت کنیم.توانایی هوش وجودگرایانه شامل استعداد در دسترس فرد به مطالب و مفاهیم لایتناهی مانند مرگ ، تقدیر نهایی و جهان همچنین مفاهیمی چون عشق نسبت به یک انسان یا غرق شدن در یک اثر هنری است ، این استعداد می تواند تحت شرایط مختلف رشد کند. این استعداد در هر فرهنگی ارزشمند است . فرهنگها از مذاهب ، موسیقی و سیستم های استعاره ای برای درک مطالب هستی شناسی استفاده می کنند.در عصر نوین در زندگی مادی ، زیباشناسی ، فلسفه و کارهای علمی ، تجلی نیازهای انسان در پاسخ به سوال مربوط به این حوزه است و بسیاری از پیشرفتهای بشر بعلت اشتیاق وی برای دستیابی به مفاهیم لایتناهی است (گاردنر ، ۱۹۹۹ : ۶۳)هوش وجودگرایانه ، توجه انسان به مسایل زندگی غایی ، کیستی انسان ، معنای زندگی ، معنای مرگ سرنوشت نهایی انسان و جهان مادی و معنوی را دارا می باشد (حاجی حسینی نژاد ، بالغی زاده ، ۱۳۸۱ : ۱۵۸-۱۵۶) معمولاً افراد ذیل از این هوش برخوردارند: افراد مذهبی و فلاسفه.بالاخره این که گاردنر برای روشن ساختن تفاوت جوهری میان دیدگاه خود با دیدگاه روان شناسانی که به هوش انسانی از منظر سنتی و محدود می نگرند همچنین در مقام رد این برداشت که تلقی متکثرانه از هوش با تلقی سنتی آن قابل جمع است ، تاکید می کند که آنچه وی از آنها بعنوان اقسام مستقل هوش نام برده است باید به همین عنوان هوش انسانی[۵] مورد شناسایی قرار گیرند ، نه این که با اطلاق عناوین دیگری همچون Human Talent آنها را به حاشیه برده و در ذیل مقوله هوش برای آنها هویتی تابعی یا ثانوی قایل شد.او تصریح می کند که تنها لفظ هوش انسانی است که روان شناسان را به چالش می طلبد و بدین طریق خواسته است ادعای مالکیت مطلق این لفظ توسط یک عده معدود که قایل به برداشت سنتی از مفهوم هوش می باشند را زیر سوال برد(گاردنر، ۱۹۹۹)

۲-۱-۶-عاطفه

در فرهنگهای لغت تعاریف گوناگون از عواطف وجود دارد . در فرهنگ لغت آکسفورد معنای لغوی عاطفه چنین است : ” هر تحرک در ذهن ، احساس ،هر حالت ذهنی قدرتمند یا تهییج شده”  واژه عاطفه [۶] از فعل لاتین Emovere به معنای حرکت و جنبش ریشه گرفته است .

افلاطون[۷] از نخستین کسانی بود که عاطفه را از جنبه های ابتدایی و حیوانی ماهیت انسان و در تضاد با تعقل معرفی کرد.امروزه هم رگه هایی از این پدیده که عاطفه تفکر منطقی را متزلزل می سازد هنوز باقی مانده است (حاجی زاده ، ۱۳۸۱ : ۳۴)

تعریف دیگری که از عواطف در فرهنگ لغت راندم هاوس( ۱۹۷۳ : ۲۷۰) آمده ، عاطفه را نوعی حالت احساسی یا هیجانی می داند که خودآگاه و ارادی است و طی آن حالتهایی چون شادی ، غم ، غصه ، ترس ، تنفر و … تجربه می شوند و با حالتهایی چون شناخت یا انگیزش و اراده تفاوت دارند(سیاروچی و دیگران،۱۳۸۴ : ۴)

آنچه را که ما اکنون در مورد نقش عاطفه بر شناخت می دانیم ، حاصل تلاشهای مربوط به دو دهه گذشته می باشد (فورگاس ، ۱۹۹۹)

مطالعات جدید نشان داده اند که بر خلاف باور اغلب فلاسفه و روان شناسان ، شناخت و عاطفه، مستقل و جدای از یکدیگر نیستند بلکه ارتباط و پیوستگیهای زیادی بین احساسات و افکار در حیات اجتماعی انسان وجود دارد از سوی دیگر احساسات و خلق و خوی ما می توانند تاثیر اساسی بر حیات ذهنی و اعمال و رفتار ما داشته باشند اما تا این اواخر ما آگاهی کاملی نسبت به چگونگی و چرایی این تاثیرات نداشتیم.

یک مولفه مهم اما فراموش شده هوش هیجانی ، آگاهی از این موضوع است که چگونه حالات هیجانی بر افکار و رفتارهای ما تاثیر می گذارند.

رشد فزاینده پژوهشهای تجربی که اخیراً پیرامون هیجان صورت گرفته ، موجب شد تا ما بتوانیم به درک همه جانبه احساسات بر موضوعی که در مورد آن فکر می کنیم یا کاری که انجام می دهیم بپردازیم.

مولفه مهم و اساسی هوش هیجانی ، آگاهی نسبت به تاثیر هیجان بر کنش و عملکرد و آگاهی از چگونگی کنترل آنها می باشد .

هیجان می تواند هم بر فرآیند تفکر و هم بر محتوای تفکر ، قضاوتها و رفتارها                   اثر بگذارد(سیاروچی و دیگران ، ۱۳۸۳ : ۱۲)

۲-۱-۷-هیجان

هیجانها نقش مهمی را در زندگی ایفا می کنند.آنها به رویاها ، خاطرات و ادراک ما اثر                می گذارند.هیجانها احساساتی هستند که به زندگی شور و نشاط می دهند و اجازه می دهند شادیها و غمهای زندگی را تجربه کنیم.بدون وجود هیجانات زندگی بی روح ، سرد و پوچ می شود.

 

مفهوم هیجان از سه جنبه قابل توجه است :

آدرس سایت برای متن کامل پایان نامه ها

۱)هیجان احساس ذهنی و شخصی است . انسان می تواند طیف وسیعی از هیجانهایی را بیان کند که احساس یا تجربه کرده است . بسیاری از هیجانات با علایم شادی یا تنش همراه هستند که در اکثر موارد به شکل ترکیبی ظاهر می شوند.

۲)هیجان نوعی ابراز برانگیختگی است.حالت هیجانی را می توان به مجموعه ای از واکنشهای جسمانی اطلاق کرد بویژه اگر این واکنش بر روی اندامهای بدن مثل قلب و معده و … اثرگذارد.

۳)هیجان معمولاً به واکنشی اطلاق می شود که انسان هنگام مواجهه با تهدید بصورت تهاجمی یا توافقی از خود نشان می دهد (آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۳۹)

۲-۱-۸-مولفه های هیجان

۱)مولفه شناختی :

افکار ، باورها و انتظاراتی که نوع و شدت هیجان را تعیین می کند ، ممکن است برای یک فرد لذت بخش و برای فرد دیگر آزار دهنده یا کسل کننده باشد.

۲)مولفه فیزیولوژیکی :

هیجان می تواند با تظاهرات و تغییرات جسمانی همراه باشد . مثلاً هنگام ترس ، ضربان قلب بالا می رود و مردمکها گشاده تر می شود.

۳)مولفه رفتاری :

این مولفه به حالتهای مختلف تظاهرات هیجانها اشاره می کند. حالت اندامهای بدن و آهنگ صدا از این جمله است (آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۴۰)

۲-۱-۹-ویژگی های هیجان

۱)با تغییرات جسمانی همراه است.

۲)هیجان در اثر یک نوع محرک /  انگیزه بوجود می آید.

۳)هیجان ، تظاهرات قابل مشاهده فیزیولوژیکی و رفتاری به دنبال دارد (آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۴۰)

۲-۱-۱۰-طبقه بندی هیجانها

ویلهم وانت [۸] روان شناس مشهور قرن نوزدهم معتقد است که زیر بنای همه هیجانات شامل سه هیجان محوری است که هر یک از آنها از حالتهای متضادی تشکیل شده اند :

۱)خوشایند /  ناخوشایند ، غمگینی

۲)تنش /  رهایی ، آسودگی

۳)شور و عشق /  آرامش.

هیجانات مثبت شامل :

شادی و علاقه و …

هیجانهای منفی شامل :

ترس ، خشم ، تعجب و …(آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۴۲)

۲-۱-۱۱-فواید هیجان

۱)بقا/حیات:

در طول میلیونها سال با تکامل طبیعت ، هیجانات دستخوش رشد شده اند.

۲)تصمیم گیری:

هیجانات منبع ارزشمندی از اطلاعات هستند و در تصمیم گیری به ما کمک می کنند.

۳)تعیین حد و مرز:

وقتی از رفتار فردی دلخور می شویم ، هیجانها به ما هشدار می دهند ، ما آموخته ایم به هیجانات خود اعتماد کنیم و از آنها خاطر جمع باشیم و به خود اجازه می دهیم که فرد مورد نظر بداند که از رفتارش احساس ناراحتی می کنیم.

این مطلب به ما کمک می کند تا محدوده ای را مشخص کنیم که در آن سلامت جسمی و روانی ما تضمین شود.

۴)ارتباطات:

هیجانات در برقراری ارتباط با دیگران به ما کمک می کند.

۵)وحدت / اتحاد:

شاید هیجانات بزرگترین منبع بالقوه برای اتحاد سازی میان همه افراد باشند.

۶)به زندگی نشاط می دهد:

اگر فراز و نشیب زندگی نبود ، زندگی خسته کننده و بی روح می شد.

۷)زمینه ساز اعتماد است:

همه انسانها دارای هیجان هستند بنابراین وجه مشترکی میان آنها وجود دارد که می تواند         اعتماد سازی بوجود آورد.

۸)موجب شکل گیری هنر می شود:

اگر زیباییهای هنر وجود نداشت ، زندگی فاقد جنب و جوش بود.

۹)انرژی بخش است:

وقتی در معرض خطر قرار می گیریم هیجان ، موجب افزایش توان جسمی و روانی می گردد.

۱۰)باعث انجام کارهای خوب می شود:

بسیاری از کارها را به آن دلیل انجام می دهیم که نیروی هیجان در آن نهفته باشد(آقایار ،        شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۴۵-۴۳)

۲-۱-۱۲-زیانهای هیجان

۱)موجب بروز اعمال ناپسند و در نهایت باعث پشیمانی می شود:

در روزنامه ها حوادث ناگواری را مطالعه کرده اید که منشا آن هیجانات منفی بوده است.

۲)موجب اغفال می شود:

اگر نتوانید کسی را با دلایلی منطقی وادار به انجام کاری کنید با تاثیر گذاشتن بر او بوسیله کلمات می توانید حالت هیجانی منفی در او ایجاد کنید تا او را به انجام کاری وادار کنید که دلخواه شماست.

۳)عقل و منطق را تحت تاثیر قرار می دهد:

این حالت وقتی بوجود می آید که هیجان بصورت شدید و ناگهانی ظاهر شود(آقایار ،           شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۴۵)

۲-۱-۱۳-سرچشمه هیجانها

هیجانات در مغز بویژه از سیستم لیمبیک (Limbic System)[9] سرچشمه می گیرد.

سیستم لیمبیک ساختار کوچکی دارد که در وسط مغز پایین تر از مرکز یا قشر مخ قرار دارد.

ساقه مغز،هوشیاری را کنترل و تحریک می کند و پیامهای حسی را از طریق دستگاه لیمبیک به قشر مخ ارسال می کند.بیشترین افکار و یادگیریها در قشر مخ شکل می گیرد.

حافظه نقش مهمی در یادگیری دارد و دستگاه لیمبیک را درگیر می کند.دستگاه لیمبیک هیجانات و رفتارها را تفسیر و جهت می دهد(آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۴۶)

۲-۱-۱۴-چگونگی شکل گیری هیجانها

هیجانها از حافظه و واکنش ما نسبت به شرایط جاری پدیدار می شوند.شکل گیری هیجانات ما با توجه به اندیشیدن درباره تجربیات و حوادث حال و گذشته است.همه ما تلاش می کنیم رفتارهای خود را در رابطه با دیگران توصیف کنیم.راههایی که می خواهیم علت رفتار را بیان کنیم ، اسناد (Attributions) می نامند.(آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۴۸)

۲-۱-۱۵-علت اهمیت هیجانها در محیط کار

هیجانها می توانند عامل کاهش بهره وری ، ضعف قضاوت ، تصمیم گیری غلط ، جذب کارکنان نامناسب ، از دست دادن کارکنان لایق ، بی انگیزگی کارکنان ، فقدان کارگروهی و خود مدیریتی شوند و در عوض عامل افزایش بهره وری ، قضاوت صحیح ، تصمیم گیری هوشمند ، استخدام افراد شایسته و حفظ آنها ، ایجاد انگیزه در دیگران ، کارگروهی قوی و خود مدیریتی نیز محسوب می شوند(آقایار ، شریفی درآمدی ، ۱۳۸۶ : ۶۶)