دانلود پایان نامه

به کار بسته و به آن عمل کرده اند و اين خود دليلي ديگر بر قابل فهم بودن ظاهر قرآن براي بشر است و اين بر خلاف ادعاي اخباريان است .
1-8. آيات عبرت آموزي و پند گرفتن .
1-8-1. ” وَ إِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقيكُمْ مِمَّا في‏ بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبينَ “362 .
و در دامها قطعاً براى شما عبرتى است: از آنچه در [لابلاى‏] شكم آنهاست، از ميان سرگين و خون، شيرى ناب به شما مى‏نوشانيم كه براى نوشندگان گواراست.
1-8-2. ” يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ إِنَّ في‏ ذلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصار “363 .
خداست كه شب و روز را با هم جابجا مى‏كند. قطعاً در اين [تبديل‏] براى ديده‏وران [درس‏] عبرتى است.
آيات بسيار زيادي در قرآن بشر را دعوت به عبرت آموزي از سرنوشت گذشتگان ، مخلوقات خداوند ، گردش شب و روز و … مي نمايد و در صورتي دعوت به پند پذيري معنا خوهد داشت که ابتدا سخن پند پذير را فهميده و سپس با تفکر در جوانب آن در س عبرت بگيريم .
1-9. آيات سؤال و جواب بين خداوند و بندگان .
1-9-1. ” يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى‏ وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ “364 .
در باره [حكمت‏] هلالها [ى ماه‏] از تو مى‏پرسند، بگو: “آنها [شاخصِ‏] گاه‏شمارى براى مردم و [موسم‏] حجّ‏اند.” و نيكى آن نيست كه از پشتِ خانه‏ها درآييد، بلكه نيكى آن است كه كسى تقوا پيشه كند، و به خانه‏ها از درِ [ورودىِ‏] آنها درآييد، و از خدا بترسيد، باشد كه رستگار گرديد .
1-9-2. ” يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبينَ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَليم‏ “365 .
از تو مى‏پرسند: “چه چيزى انفاق كنند [و به چه كسى بدهند]؟” بگو: “هر مالى انفاق كنيد، به پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و مسكينان و به در راه‏مانده تعلّق دارد، و هر گونه نيكى كنيد البتّه خدا به آن داناست.”
علاوه بر دو آيه فوق در پاره اي از مواردي که به صورت صريح از پيامبر(ص) [ خداوند ] سؤال پرسيده شده و بنا به شرايط و تشخيص مصالح از طرف خداوند به آنها جواب داده شده عبارتند از :
سؤال از حکم جنگيدن در ماههاي حرام366 ، حکم شراب و قمار367 ، چگونگي رفتار با يتيمان368 ، احکام عادات ماهيانه زنان369 ، زمان وقوع قيامت370 ، حکم انفال371 ، چيستي و ماهيت روح372 ، ويژگي کوهها در روز قيامت373 ، ذي القرنين374 و… . بنا بر اين مقارن حضور پيامبر در ميان اصحاب سؤالات و ابهامات مختلف از پيامبر پرسيده مي شد و ايشان نيز با اتکاء به منبع لا يزال وحي به اين سؤالات پاسخ مي داد و مردم نيز اين پاسخها را در زندگي به کار مي بستند و آيات قرآن بهترين راهنما و مستمسک عملي براي صحابه رسول خدا بود .
1-10. قرآن کتاب حکمت و علم
1-10-1. ” كَما أَرْسَلْنا فيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَ يُزَكِّيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ “375 .
همان طور كه در ميان شما، فرستاده‏اى از خودتان روانه كرديم، [كه‏] آيات ما را بر شما مى‏خواند، و شما را پاك مى‏گرداند، و به شما كتاب و حكمت مى‏آموزد، و آنچه را نمى‏دانستيد به شما ياد مى‏دهد.
1-10-2. ” هُوَ الَّذي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبينٍ “376 .
اوست آن كس كه در ميان بى‏سوادان فرستاده‏اى از خودشان برانگيخت، تا آيات او را بر آنان بخواند و پاكشان گرداند و كتاب و حكمت بديشان بياموزد، و [آنان‏] قطعاً پيش از آن در گمراهى آشكارى بودند .
1-10-3. ” ذلِكَ مِمَّا أَوْحى‏ إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَ لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتُلْقى‏ في‏ جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدْحُوراً “377 .
اين [سفارشها] از حكمتهايى است كه پروردگارت به تو وحى كرده است، و با خداى يگانه معبودى ديگر قرار مده، و گرنه حسرت‏زده و مطرود در جهنم افكنده خواهى شد.
کتابي که سراسر حکمت و علم باشد و رسالت تزکيه و پاک سازي نفوس بشريت را بر عهده داشته باشد لازم است براي بشر نه تنها قابل فهم ، بلکه بسيار شيرين ، جذاب و سير ناشدني باشد و اين همان مطلبي است که در روايات معصومين به آن اشاره شده که اگر جواني قرآن بخواند قرآن کم کم با گوشت و خونش آميخته شده و به آن عادت مي کند و لذا چقدر دور از انصاف است که قرآن سراسر حکمت و اندرز را از دسترس بشر دور دانسته ، فهم آن را به چيزي موکول کنيم .
2. روايات
2-1. روايات عرضه
در مقابل رواياتي که اخباريان به زعم خودشان در اثبات ديدگاهشان مبني بر انحصار فهم قرآن در روايات اهل بيت (ع) آورده اند روايات بسيار زيادي وجود دارد که ملاک صحت روايات را مطابقت با قرآن يا عدم مخالفت با قرآن کريم مي داند رواياتي نيز وجود دارد که تصريح در مراجعه همگان به قرآن کريم و استفاده از اين کتاب انسان ساز دارد که به گوشه اي از اين روايات اشاره مي کنيم .
2-1-1. ” كُلُّ شَيْ‏ءٍ مَرْدُودٌ إِلَى الْكِتَابِ وَ السُّنَّةِ وَ كُلُّ حَدِيثٍ لَا يُوَافِقُ كِتَابَ اللَّهِ فَهُوَ زُخْرُف‏ “378 .
هر چيزى به كتاب و سنّت بازگشت داده مى‏شود، و هر حديثى كه با كتاب خدا موافق نباشد باطل است.
2-1-2. ” عليكم بالقرآن، فاتّخذوه إماما و قائدا فإنّه كلام ربّ العالمين الّذي هو منه و إليه يعود، فآمنوا بمتشابهه و اعتبروا بأمثاله “379
با قرآن مانوس شويد و آن را پيشوا و رهبر خويش گيريد كه قرآن گفتار خداى جهانيانست كه از اوست و بسوى او باز ميرود بمتشابه آن ايمان داشته باشيد و از مثل‏هاى آن عبرت گيريد.
2-1-3. ” مَا بَقِيَ فِي الدُّنْيَا بَقِيَّةٌ غَيْرُ هَذَا الْقُرْآنِ فَاتَّخِذُوهُ إِمَاماً يَدُلَّكُمْ عَلَى هُدَاكُمْ وَ إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِالْقُرْآنِ مَنْ عَمِلَ بِهِ وَ إِنْ لَمْ يَحْفَظْهُ وَ أَبْعَدَهُمْ مِنْهُ مَنْ لَمْ يَعْمَلْ بِهِ وَ إِنْ كَانَ يَقْرَؤُه‏ “380 .
در دنيا غير از اين قرآن كريم باقى نمانده، پس او را پيشواى خود قرار دهيد تا شما را به راه نجات هدايت كند. و به درستى كه سزاوارترين مردم به قرآن‏ كسى است كه به آن عمل كند گر چه آن را حفظ نكرده باشد ، و دورترين مردم از قرآن كسى است كه به آن عمل نكند گر چه آن را قراءت كند.
2-1-4. ” َلَا تَقْبَلُوا عَلَيْنَا خِلَافَ الْقُرْآن‏ “381 .
در مورد ما احاديث مخالف قرآن را مپذيريد .
2-1-5. ” إِنَّ عَلَى كُلِّ حَقٍّ حَقِيقَةً وَ عَلَى كُلِّ صَوَابٍ نُوراً فَمَا وَافَقَ كِتَابَ اللَّهِ فَخُذُوهُ وَ مَا خَالَفَ كِتَابَ اللَّهِ فَدَعُوه‏ “382 .
هر حقّى داراى حقيقت و هر درستى‏اى داراى روشنى است. بنا بر اين آنچه را كه با كتاب خدا موافق است بگيريد و آنچه را كه با كتاب خدا مخالف است رها كنيد.
2-1-6. ” مَا أَتَاكُمْ عَنَّا مِنْ حَدِيثٍ لَا يُصَدِّقُهُ كِتَابُ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِل‏ “383.
هر حديثي از ناحيه ما به دست شما رسيد که قرآن آنرا تاييد نمي کند باطل است .
2-1-7. ” إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْزَلَ عَلَيَّ الْقُرْآنَ وَ هُوَ الَّذِي مَنْ خَالَفَهُ ضَلِّ‏ِّّّّّّ “384 .
[ پيامبر ص] خداوند قرآن را بر من نازل کرد وآن کتابي است که هر کس با آن مخالفت کند به گمراهي شتافته است .
2-2. قرآن عامل نجات از گمراهي .
2-2-1. ” أَتَتْكُمُ الْفِتَنُ كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَبِمَ النَّجَاةُ قَالَ عَلَيْكُمْ بِالْقُرْآنِ “385 .
فتنه‏هايى كه مانند قطعه‏هاى شب ظلمانى و تار است متوجه شما گرديده است. اصحاب عرض كردند: يا رسول اللَّه الحال كه اين فتنه به ما رو آورده و براى ما خطرناك است نجات ما در چيست؟ فرمود: بر شما باد كه در خدمت قرآن باشيد .
2-2-2. ” عَلَيْكُمْ بِالْقُرْآنِ فَإِنَّهُ الشِّفَاءُ النَّافِعُ، وَ الدَّوَاءُ الْمُبَارَكُ [وَ] عِصْمَةٌ لِمَنْ تَمَسَّكَ بِهِ، وَ نَجَاةٌ لِمَنْ [اتَّبَعَهُ‏] تَبِعَهُ … “386 .
بر شما باد به قرآن، زيرا قرآن شفا دهنده‏اى سودمند و درمان‏كننده‏اى پر بركت است و نگهدارنده كسى است كه به آن تمسّك جويد و وسيله نجات كسى كه از آن پيروى نمايد .
2-2-3. ” عليكم بالقرآن! فما وجدتم آية نجا بها من كان قبلكم فاعملوا به، و ما وجدتموه هلك من كان قبلكم فاجتنبوه.”387
بر شما باد به قرآن! پس چون آيه‏اى را يافتيد كه كسى كه پيش از شما بوده به عمل به آن نجات يافته است، به آن عمل كنيد، و چون آيه‏اى را سبب هلاك گذشتگان يافتيد، از آن بپرهيزيد .
2-2-4. ” قالَ رَسوُلُ الله ( ص ) لِلمُهاجِرين وَ الأَنصار عَلَيكُم بِالقُرآن فَاتّخِذوُهُ إِمَامَا فَإِنَّهُ كَلَامُ رَبِّ العَالَمين الَّذي مِنهُ بَدَأََ وَ إِلَيهِ يَعوُد.”388
رسول گرامي اسلام خطاب به مهاجرين و انصار فرمودند : برشما باد به قرآن ، پس او را پيشواي خود قرار دهيد زيرا [قرآن ] کلام پروردگارجهانيان است هموکه از سوي او آمده و به سوي او بازگشت خواهيد نمود .
بنا بر اين با ملاحظه روايات فوق جاي هيچ ابهامي باقي نمي ماند که قرآن براي همگان قابل استفاده بوده و روايات مورد تمسک اخباريان بر جنبه هاي باطني قرآن تاکيد دارد که خاص ائمه بوده و يا در غير اين صورت نياز به تاويل جهت همخواني با ساير آيات و روايات معتبر دارد .
2-3. روايات ارجاع متشابهات به محکمات
2-3-1. ” َ مَنْ رَدَّ مُتَشَابِهَ الْقُرْآنِ إِلَى مُحْكَمِهِ هُدِيَ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِيم‏ “389 .
هر كه متشابهات قرآن را به محكمات آن ارجاع دهد، به راه راست هدايت شده است.
مشاهده روايت فوق و رواياتي از اين قبيل نشان مي دهد براي فهم متشابهات قرآن بايد به محکمات آن رجوع نمود و اين خود يکي ديگر از دلايل اثبات تفسيرپذيري قرآن و توانايي درک محکمات آيات توسط همگان و دقت در تفسير متشابهات با استفاده از محکمات مي باشد.
2-4. روايات استنطاق قرآن و استشهاد به آن
2-4-1. ” يَنْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْضٍ وَ يَشْهَدُ بَعْضُهُ عَلَى بَعْض‏ “390 .
بعضى از آن ببعض ديگر گويا (پاره‏اى از آيات آن آيه ديگر را تفسير مى‏نمايد) و بعضى از آن بر بعض ديگر گواه است (براى فهم مراد از آيه‏اى به آيه ديگر استشهاد ميشود) .
رواياتي از اين قبيل دال بر اعتبار شيوه تفسيري قرآن به قرآن است و وابستگي معنايي بين آيات قرآن را تاييد مي کند لذا اگر در بعضي روايات با عنوان ” ضرب القرآن “391 از ربط پاره اي آيات به پاره اي ديگر نهي شده اين روايات از نظر سند غير معتبر بوده392 و حتي اگر سند آن را صحيح بدانيم به تصريح بزرگاني مانند علامه مجلسي ، علامه طباطبائي و ديگران محتواي آن به خلط بين آيات و تاويل برخي متشابهات به روش غير صحيح و يا ارجاع آيات به منظور بيان اختلاف و تضاد بين آنها اشاره دارد393 .
2-5. روايات تفسيري و سيره

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید