دانلود پایان نامه

ف دانست. در لحظه‏اى كه دم از معرفت و عرفان و سير و سلوك مى‏زند و به وارستگى از تعلقات دعوت مى‏كند، باشد كه بازماندگان قافله را به همراه قدمهاى تندرو خود به قافله توحيد برساند و پر سوختگان عالم انسانى را با بالهاى سبك پر خود به فضاى تجريد راهنمايى كند، در همان حال به فكر پايه‏گذارى حكومت اسلامى، بازگيرى حقوق مستضعفان و حمايت از اجراى قوانين اسلامى مى‏باشد، و كمتر كسى است كه بتواند بدين گونه مجمع اضداد باشد كه از تصادم آنها مزاجى معتدل و انسانى نمونه پديد آيد. “سرو نديدم بدين صفت متمايل”.
جمعت في صفاتك الاضداد و لهذا عزّت لك الانداد
معمولا هر فردى از نظر فكرى و روحى بعد خاصى دارد. تنها نوابغ ونفرات انگشت شمارند كه داراى ابعاد گوناگونى مى‏باشند و اين يكى از خصايص الهى است كه به برخى از افراد داده مى‏شود، ” ذلِكَ فَضْلُ اللّهِ يُؤْتيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظيمِ”36. ) اين فضل و بخشش خداست و آن را بر هر كه بخواهد مى‏بخشد و فضل و بخشش خدا بسيار عظيم (و بى‏پايان) است) ؛ لابد خوانندگان گرامى خواهان سرگذشت زندگى اين مرد بزرگ هستند كه چنين توصيفى از او به عمل آمد .
زندگي نامه علمي
اين شخصيت بزرگ در يك خانواده روحانى در سال 1320 ه ق بيستم ماه جمادى الثانيه، در شهر خمين ديده به جهان گشود، مقدمات لازم از ادبيات فارسى و عربى را در زادگاه خود از اساتيد مختلف آموخت، از نظر كمال به پايه‏اى رسيد كه ناچار بود زادگاه را ترك گفته و در يكى از مراكز بزرگ علمى به تحصيل بپردازد. تصميم بر اين داشت كه رهسپار حوزه اصفهان شود، ولى در همان روزها شهرت و آوازه مرحوم آية اللّه حائرى يزدى در آن منطقه طنين انداخته بود، لذا براى شركت در حوزه علميه اراك كه به وسيله آية اللّه حائرى بنيانگذارى شده بود، به آنجا شتافت و در سال 1339 ه ق در اين حوزه به تحصيل پرداخت. پس از يك سال و اندى مرحوم آية اللّه حائرى تصميم بر انتقال دادن حوزه به شهرستان مقدس قم گرفت و حوزه پر بركتى را در اين شهر به سال 1340 ه ق پايه‏گذارى كرد.
آن روز از عمر شريف حضرت امام خمينى بيش از بيست بهار نمى‏گذشت. به فاصله چهار ماه از مهاجرت آية اللّه حائرى به شهرستان قم ايشان نيز به آن شهر منتقل شد و دروس خود را آغاز كرد. ايشان پس از انتقال به حوزه، فلسفه و حكمت را نزد مرحوم حاجى ميرزا على اكبر حكيم و مرحوم آية اللّه رفيعى فرا گرفت و عرفان علمى و عملى را نزد استاد بزرگوار مرحوم آية اللّه شاه‏آبادى آموخت و بخشي از كتاب كفاية را نزد مرحوم آية اللّه يثربى فرا گرفت، آن گاه از سال 45 تا 55 رسما در محضر درس مرحوم آية اللّه حائرى شركت كرد و از آن منبع بزرگ علمى استفاده‏ها در فقه و اصول برد و نتايج افكار استاد خود را به رشته تحرير درآورد و در اين خلال به تدريس سطوح و تدريس فلسفه و عرفان پرداخت و گروهى را در اين فن پرورش داد، از آن جمله مرحوم استاد شهيد مطهرى و آية اللّه منتظرى است؛ و به خاطر زحمات فراوانى كه درباره اين دو نفر كشيده بود شهادت جانگداز استاد شهيد مطهرى اثر عميقى در دل ايشان گذاشت. در دوران پر خفقان ديكتاتورى رضاخان، حضرت امام درس اخلاقى در مدرسه فيضيه شروع كرد. امام در آن مجلس، اخلاق صحيح اسلامى را- كه قطعا نمى‏تواند جدا از انقلاب باشد- به شيفتگان اين مكتب مى‏آموخت. شيوه تدريس به گونه‏اى بود كه افراد را شديدا تحت تأثير سخنان خود قرار مى‏داد. اين جريان ادامه داشت تا در سال 1320 ه. ش ايران مورد هجوم و اشغال نيروهاى متفقين قرار گرفت. خفاش‏ها به گمان آنكه در آن جو تاريك خورشيد علم در پشت پرده است و مى‏توانند جولانى بزنند از لانه‏ها در آمده به يارى گروههاى وابسته شتافتند و داعيه‏هاى مختلفى از مذهب سازى و فرقه‏بازى در سرتاسر كشور به راه افتاد. در آن زمان بود كه امام در كوبيدن اين گروههاى وابسته در حاشيه اشتغالات علمى و بنيادى خود كتاب كشف الاسرار را منتشر كرد و در آن كتاب به خرده گيريهاى‏ گروهى از اين فرقه بازان پاسخ دندان شكن داد. اين كتاب در حالى كه كتاب علمى و استدلالى است بيانگر روح انقلابى امام و علاقه عميق ايشان به برچيدن نظام شاهنشاهى و تأسيس حكومت اسلامى است. در اين زمانها بود كه حوزه علمى قم با ورود فقيه بزرگ آية اللّه بروجردى رونق عظيمى گرفت و قم بار ديگر مرجعيت علمى و سياسى خود را باز يافت. در اين برهه بود كه حضرت امام خمينى به عنوان يك مدرس بزرگ و استاد مسلم فقه و اصول جلوه كرد، و مجلس درس وى از پرجمعيت‏ترين درسها به شمار مى‏رفت. امام در اين دوره توانست گروهى فقيه و مجتهد كه هم اكنون از ذخاير حوزه علمى قم هستند پرورش دهد. علاقه طلاب به درس و بحث امام بيش از اندازه بود و ابداعات علمى ايشان در مباحث گوناگون فقه و اصول محور بحث در مجالس و محافل طلاب بود تا آنكه يكى از فضلاى حوزه، جناب استاد جعفر سبحانى مجموع بحثهاى ايشان را در اصول به نام تهذيب الأصول در سه جلد چاپ و منتشر نمود. حضرت امام در اين برهه تا سال 80 ق- 40 ش كه مقارن با فوت مرحوم آية اللّه بروجردى بود به تعليم و تربيت مى‏پرداخت. در اين سال دستگاه جبار تصور كرد با فوت ايشان ريشه‏هاى علمى و تقوايى به خشكيدن گراييده و بيشه‏هاى علم و فضيلت خالى از مردان رزمنده و شيران غرنده است، از اين رو به فكر افتاد باقيمانده‏ منويات فاسد خود را جامه عمل بپوشاند. در اين هنگام بود كه امام مخالفت همه جانبه خود را با رژيم ابراز نمود و در اين راه رنجها، زحمتها، حبس‏ها و تبعيدها را به جان خريد و سرانجام از ايران به تركيه و از تركيه به عراق و از عراق به پاريس منتقل شد، ولى به فضل الهى و در رابطه با وعده صدق خداوندى ” انَّ الَّذينَ قالُوا رَبُّنَا اللّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ …”37 (كسانى كه گفتند: پروردگار ما تنها خداست و بر آن (عقيده و ايمان) ثابت و استوار باقى ماندند، هيچ ترس و اندوهى براى آنان نخواهد بود ) .در ربيع 57 با ورود خود به ايران نظام فاسد را برچيد و حكومت اسلامى را كه از بزرگترين آمال او بود به صورت جمهورى اسلامى بنيانگذارى نمود. اين بود فشرده‏اى از زندگانى علمي معنوي اين رادمرد الهى كه روحى وسيع و ابعاد مختلف و گوناگونى دارد.
امام و تهذيب نفس
از ابعاد روحى امام علاقه وى به مسائل تهذيب نفس و پيراستگى روح است كه شاخص وجود او همواره به سوى آن متوجه بود و از دوران جوانى به تهذيب نفس و شركت در مجالس اخلاقى علاقه وافرى داشت و هر كجا استادى معنوى و راهنمايى روحى مى‏جست براى فيض‏گيرى به سوى او مى‏شتافت. شدت علاقه او به اين مسأله گاهى عشق طبيعى‏اش را به فراگيرى علوم رسمى تحت الشعاع قرار مى‏داد و احيانا در قالب الفاظ و اشعار بسيار لطيفى در مى‏آمد، چنانكه در يكى از غزلها مى‏فرمايد:
عهدى كه بسته بودم با پير مى فروش در سال قبل تازه نمودم دوباره دوش
از قيل و قال مدرسه‏ام حاصلى نشد جز حرف دلخراش پس از آن همه خروش‏
دستى به دامن بت مه طلعتى زنم اكنون كه حاصلم نشد از شيخ خرقه پوش‏38
مطالب و سخنان دلنشين امام در تهذيب اخلاق و تكميل نفس و اخلاص در عمل از عاليترين و مؤثرترين سخنانى است كه اين ناچيز تاكنون بدانها اطلاع يافته‏ام .امام نسبت به مقامات انبياء و اولياء و عالم ماوراء طبيعت آنچنان عشق مى‏ورزيد كه هنگام مطالعه برخى از كتابهاى عرفانى كه كوته نظران از مطالعه آن احتراز داشتند، بى‏اختيار اشك از ديدگانش فرو مى‏ريخت. مسائل عرفانى آنچنان در نظر ايشان جنبه شهودى داشت كه آنچه را مى‏نوشتند كاملا به آن يقين داشتند و هرگز مطلبى مشكوك و يا مظنون در مسائل عرفانى را منعكس نمى‏كردند. در لطافت روح عرفانى امام همين بس كه كوچكترين اسائه ادب به ساحت عارفان واقعى را كه عمرى در كوى دوست قدم زده و به جستجوى محبوب به سر برده‏اند سيّئه كبيره مى‏خواند و اصولا اين نوع علوم و معارف را علوم همگانى نمى‏دانست و مى‏فرمود براى درك اين مسائل، ذوقى خاص و ذهنى ويژه لازم است كه حقيقت را آنچنان كه هست درك كند و در غير اين صورت اذهان نامساعد و نفوس غير مهذب- و به تعبير ديگر بليدها و باردها- نه تنها درك نمى‏كنند، بلكه چه بسا به صورت غير صحيح ارزيابى مى‏كنند. از كلمات جامع ايشان بود كه مى‏فرمود:
“اگر آيينه وجود مستوى نباشد انبيا و اوليا را نيز در حال اعتدال نخواهد ديد تا چه رسد به مسائل غامضه عرفان”39. حضرت امام در ميان عبادات به نماز شب بيش از ديگر عبادات علاقمند بود و پيوسته انجام نوافل يوميه و ليليه را وسيله روشنى دل و شايستگى قلب و صفاى باطن براى واردات و انوار الهى مى‏دانست. از ميان متون زيارات، زيارت جامعه را بيش از ديگر زيارات مى‏خواند و در تمام آستان‏هاى مقدس مقيد به خواندن زيارت جامعه بود. از دوران جوانى به برخى از مستحبات مانند غسل جمعه و انجام فريضه با جماعت عنايت خاصى داشت. در همان دوران مرحوم بروجردى كه امام شخصيت بارزى بود، در بسيارى از نماز جماعت‏ها شركت مى‏كرد و با امكان جماعت انجام فرايض را به صورت فرادى يك نوع محروميت از فيض تلقى مى‏كرد. امام از جمله كسانى بود كه در تطبيق شريعت بر منطق عرفان و فلسفه و بالعكس، شديدا علاقمند بود و گرايش به يكى را بدون آن ديگرى نقص تلقى مى‏كرد.
لطايف عرفاني تفسيري در بيان امام
وقتى به ابعاد مفاهيم قرآن اشاره مى‏كرد بعد معارف قرآن را بالاترين بعد- كه حتما بايد به آن توجه نمود- مى‏دانست. چه بسا در تفسير آيات و روايات به يك سلسله نكاتى كه از افهام عادى دور است تكيه مى‏كرد. روزى در بحث اخلاقى خود اين حديث را معنى مى‏كرد: ” مَنْ بَلَغَ ارْبَعينَ وَ لَمْ يَتَعَصّ‏ فَقَدْ عَصى‏”40 (كسى كه به چهل سالگى برسد و عصا به دست نگيرد گناه كرده است) مى‏فرمود: سن چهل سالگى سن تكامل‏ قواست و عصا به دست گرفتن در اين سن رايج و معمول نيست، پس مقصود عصاى احتياط در زندگى است كه بايد از اين پس با عصاى احتياط گام بردارد.
مؤيد اين توجيه لطيف‏تر از نسيم سحر، رواياتى است كه از اهل بيت عليهم السّلام رسيده است مانند روايتى كه صدوق در امالى نقل مى‏كند كه امام صادق عليه السّلام فرمود: “بنده تا به چهل سالگى نرسيده است در گشايش است و چون به چهل سالگى رسيد خداوند به دو فرشته (كه گماشته بر او هستند) وحى مى‏كند: من به بنده‏ام عمر قابل توجهى دادم پس با او درشتى كنيد و سخت بگيريد و كاملا مراقب باشيد و كم و زياد و كوچك و بزرگ عمل او را بنويسيد”41.
برخورد امام با بزرگان فلسفه و عرفان
حضرت امام در ميان اساتيد خود، احترام خاصى براى استاد عرفانش، مرحوم شاه‏آبادى قائل بود و با اينكه مرتبه كمال در عرفان را براى او حدى از مردم مى‏داند در تأليفات عرفانى‏شان از مرحوم شاه‏آبادى غالبا به عنوان “شيخ عارف كامل ما شاه‏آبادى روحى فداه” ياد مى‏كند، و از ميان حكما و عرفاى گذشته علاقه خاصى به صدر المتألهين دارد و او را فردى محقق و متخصص كه بسيارى از معارف را فهميده و چشيده و مشكلات و مسائل را حل كرده است مى‏داند. نقل است كه روزى در درس به عنوان تجليل از مقام اين فيلسوف عارف و در رابطه با تقدير از علم و توبيخ كوته فكران كه پيوسته درباره او سخنان ناشايست مى‏گويند چنين فرموده است:
“ملا صدرا و ما ادريك ما ملا صدرا؟! او مشكلاتى را كه بو على به حل آن در بحث معاد موفق نشده بود حل كرده است!”42.
ايشان براى محقق ميرداماد نيز احترامى بس عظيم قائل بودند و نام او را هرگز بدون القاب ساميه در تأليفاتشان نياورده‏اند. در يكى از تابستانها كه حوزه علميه قم تعطيل مى‏شود به ديدار فاميل به خمين

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید