دانلود پایان نامه

قاضى طباطبائى؛ شيخ عبد الوهاب روحى يزدى؛ عباس زرياب خويى؛ سيد عزّ الدين زنجانى؛ شيخ عبد الجواد سدهى؛ شيخ عطاء اللَّه سدهى؛ ميرزا صادق سرابى؛ سيد رضا صدر؛شيخ محمد فكور يزدى؛ سيد كاظم مرعشى؛سيد مهدى مرعشى؛ سيد جلال الدين آشتيانى؛ سيد عبد الغنى اردبيلى؛ شيخ مهدى حائرى يزدىو ميرزا جواد حجّت همدانى58؛ نيز در اين فن پرورده است و لذا با تمامي احاديث موجود در زمينه تفسير قرآن از نزديک آشنا و بارها به بررسي و تحليل سندي و محتوايي آن در نزد اهل فن پرداخته از طرفي ايشان در زمينه طهارت دروني و درک باطني مفاهيم قرآن نيز به جايگاهي خاص رسيده که گوشه اي از آن در لابلاي آثار ايشان تجلي يافته است ؛ لذا ديدگاه ايشان در زمينه چگونگي فهم قرآن و مراتب آن و همچنين نقد ايشان بر اخباريان حائز اهميت ويژه اي است و ما تلاش خواهيم کرد در اين فصل به بررسي و بيان ديدگاه ايشان بپردازيم تا در فصل آتي با تکيه بر ديدگاه ايشان به نقد ديدگاه اخباريان همت گماريم .
امام و مراتب فهم قرآن
آيت الله حاج سيد روح الله مصطفوي مشهور به امام خميني (1281ـ 1368 ش ) از شيفتگان قرآن کريم و مأنوسين با کلام وحي بوده و از سرچشمه زلال آن بهره هاي فراوان برده و جرعه هاي گوارايي نوشيده است ، ديدگاههاي امام در خصوص قرآن ، تفسير و مراتب فهم اين کتاب مقدس در يک اثر مدون تدوين نشده است و بايستي آنرا از لابلاي آثار ايشان يافت ، نکته شايان ذکر اينکه امام در اين خصوص به روش معمول کمتر سخن گفته است بلکه در پي بيان حقيقت قرآن ، اسرار قرآن و چگونگي بهره وري از آن بوده است.
آري آيات کريمه بر اين مطلب دلالت دارند که قرآن پيش از نزول در پوشش الفاظ ، در ” کتاب مکنون “59 ، ” لوح محفوظ “60 و ” ام الکتاب “61 وجود داشته است و در پرتو اين آيات کريمه مفسران مي گويند که جايگاه اصلي قرآن نزد خداي متعال است و جز کساني که پاک و مطهرند نمي توانند بدان دسترسي داشته باشند62 از اين رو قرآن نياز به تنزيل داشت تا حقايق عالي و مقاصد بلندش که فراتر از فهم عادي است به مرحله تکلم عربي برسد و براي همه قابل فهم شود63 براساس همين مطلب است که امام خميني (ره ) در ذيل آيه شريفه ” إِنَّا أَنْزَلْناهُ في‏ لَيْلَةِ الْقَدْر”64 مي نويسد : ” اين کتاب که در کسوه عبارات و الفاظ ظهور نموده در مرتبه ذات به صورت تجليات ذاتيه و در مرتبه فعل عين تجلي فعلي است چنانچه امير المؤمنين علي (ع) فرمود ” إنَّما کَلامُه فِعلُه “65 “66 و در جاي ديگر مي فرمايد ” ذات حق در قرآن متجلي است به تمام اسماء و صفات “67 .
جايگاه قرآن پيش از تنزل
طبق آيات کريمه قرآن جايگاه اصلي قرآن پيش از تنزل در لوح محفوظ نزد پروردگار بوده و اصل نزول قرآن نوعي تنزل ذاتي پروردگار به حساب مي آيد و طبق روايت امام علي (ع) که کلام خداوند را فعلش و تجلي ذاتش معرفي مي نمايد همه مخلوقات نيز به شرط آنکه ارزش وجودي خويش را حفظ کنند تجلي ذات خداوند هستند ؛ بر همين اساس است که ائمه بزرگوار ما خود را به عنوان ” ” عين الله ” ، ” وجه الله ” يا ” اُذُنُ الله ” “68 معرفي نموده اند ، زيرا خود را در مقابل پروردگار هيچ دانسته و در سراسر وجود چيزي جز خدا را نمي بينند و چون چشمشان به خدا و خواست خدا توجه دارد لذا رنگ الهي گرفته و خدايي مي شوند لذا با اين تعبير قرآن نيز به عنوان يکي از مخلوقات خداوند همانند ديگر موجودات مظهر و تجلي خداست مشروط بر آنکه چشم دل ديگر آفريده ها از جمله انسان توان درک اين مطلب را داشته باشد با اين تعبير امام در مورد جايگاه قرآن قبل از نزول اينگونه مي فرمايد : ” نخستين جايگاه قرآن پيش از تنزل عبارت است از : ” کينونت علميه آن در حضرت غيبيه به تکلم ذاتي و مقارعه ذاتيه به طريق احديت جمع ؛ و ضمير غايب ” انزلناه “69 شايد اشاره به آن مقام باشد …کأنه مي فرمايد همين قرآن نازل در ليلة القدر همان قرآن علمي در سر مکنون و غيبي در نشئه علميه است که او را از آن مراتب که در يک مقام متحد با ذات و از تجليات اسمائيه بود نازل فرموديم “70 .
طبق همين ديدگاه امام در خصوص استعمال صيغه جمع در دو کلمه ” إنّا ” و ” أنزلناه ” بدين گونه تعبير مي نمايند : ” بدان که نکته آن تفخيم ، مقام حق تعالي به مبدئيت اين کتاب شريف است و شايد اين جمعيت براي جمعيت اسمائيه باشد و اشاره به آن باشد که حق تعالي به جميع شئون اسمائيه و صفاتيه مبدأ براي اين کتاب شريف است . از اين جهت اين کتاب شريف صورت احديت جمع جميع اسماء و صفات و معرف مقام مقدس حق به تمام شئون و تجليات است و به عبارت ديگر اين صحيفه نورانيه صورت اسم اعظم است”71 ؛ و نه تنها اين صحيفه بلکه جميع مخلوقات الهي صورت اسم اعظم هستند و تجلي آن ؛ لکن هر شيء و هر کس به اندازه ظرفيت وجودي اش متجلي به جلاي الهي و مظهر ذات اقدس باري تعالي تواند بود امام خميني ( ره ) در اين مورد اينگونه فرموده اند :” و اين به حسب مسلك اهل معرفت و اصحاب سلوك و عرفان است كه همه موجودات و ذرّات كائنات و عوالم غيب و شهادت را به‏ تجلّى اسم جامع الهى، يعنى “اسم اعظم”، ظاهر دانند.”72 .
تجلي خداوند در قرآن و نتايج آن
به اعتبار حديث شريف ” لَقَد تَجَلّي الله لِعِبادِه في کَلامِهِ “73 سخن هر متکلم جلوه ذات اوست ، پس قرآن تنزل يافته تجليات الهي است و يکي از مراتب تجليات ، تجلي به اسم اعظم الهي است که حاصل جمع جميع اسماء و صفات مي باشد و از اين حقيقت طبق انديشه امام مطالبي چند نشأت مي گيرد که به آن اشاره مي کنيم .
1. قابل فهم بودن ظاهر قرآن براي همه آگاهان به مقدمات مورد نياز
به باور امام (ره ) روح قرآن با روح انسان کامل يکي است و افتراقي بين آن دو وجود ندارد ” اين صحيفه نورانيّه صورت “اسم اعظم” است، چنانچه انسان كامل نيز صورت اسم اعظم است؛ بلكه حقيقت اين دو در حضرت غيب يكى است، و در عالم تفرقه از هم به حسب صورت متفرّق گردند، ولى باز به حسب معنا از هم متفرّق نشوند “74 ؛ با اين حال علت اصلي تبديل قرآن به الفاظ زبان عربي اين بوده که ظاهرقرآن براي همگان قابل فهم باشد ” خداى تبارك و تعالى به واسطه سعه رحمت بر بندگان، اين كتاب شريف را از مقام قرب و قدس خود نازل فرموده و به حسب تناسب عوالم تنزّل داده تا به اين عالم ظلمانى و سجن طبيعت رسيده و به كسوه الفاظ و صورت حروف درآمده براى استخلاص مسجونين در اين زندان تاريك دنيا و رهايى مغلولين در زنجيرهاى آمال و امانى، و رساندن آنها را از حضيض نقص و ضعف و حيوانيّت به اوج كمال و قوّت و انسانيّت‏ “75 پس قرآن سفره گسترده الهي است که هرکس به اندازه و مقدار اشتهاي خويش سر اين سفره مهمان مي شود ” در اين كتاب جامع الهى به طورى اين معارف، از معرفة الذّات تا معرفة الافعال، مذكور است كه هر طبقه به قدر استعداد خود از آن ادراك مى‏كنند “76 و لذا هيچ کس نيست که از سر اين خوان پر برکت الهي دست خالي برخيزد ” تمام ذرّات كائنات از خوان نعمت و ظلّ رزّاقيت ذات مقدّسش برخوردارند “77 آري قرآن اين سفره گسترده و پيامبر مهماندار و مهمانپذير اين خوان و اطعام کننده جميع خلايق ” تمام دائره وجود از عوالم غيب و شهود تكويناً و تشريعاً وجوداً و هدايتاً ريزه‏خوار خوان نعمت آن سرور هستند؛ و آن بزرگوار واسطه فيض حق و رابطه بين حق و خلق است‏ “78.
2. شناخت و تفهيم يگانگي خدا اصلي ترين هدف قرآن
در انديشه امام خميني (ره ) آرمان اصلي وحي شناخت خداوندو درک يگانگي و وحدانيت او مي باشد79 ايشان مي فرمايد : ” اگر قرآن نبود باب معرفت الله براي هميشه بسته بود “80 . و در همين خصوص مي فرمايد ” و به طور كلى يكى از مقاصد مهمّه آن، دعوت به معرفت اللَّه و بيان معارف الهيّه است از شئون ذاتيّه و اسمائيّه و صفاتيّه و افعاليّه؛ و از همه بيشتر در اين مقصود، توحيد ذات و اسماء و افعال است كه بعضى از آن به صراحت و بعضى به اشارتِ مستقصى مذكور است.”81
3. وصول به مقام قرب الهي
از آنجا که هدف اصلي از شناخت باري تعالي ، وصول به قرب محبوب و فاني شدن در جوار رحمت بي منتهاي الهي است لذا امام مي فرمايد : ” به فرموده مصنف اين کتاب که مي فرمايد ” ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقين‏ “82 اين کتاب را کتاب هدايت خوانده “83 و در جاي ديگر اينگونه فرموده ” اين کتاب شريف … کتاب هدايت و راهنماي سلوک انسانيت و مربي نفوس و شفاي امراض قلبيه و نور بخش سير إلي الله است “84 و هم چنين ” خداي تبارک و تعالي اين کتاب شريف را از مقام قرب و قدس خود نازل فرموده و به حسب تناسب عوالم تنزّل داده تا به اين عالم ظلمانى و سجن طبيعت رسيده و به كسوه الفاظ و صورت حروف درآمده براى استخلاص مسجونين در اين زندان تاريك دنيا و رهايى مغلولين در زنجيرهاى آمال و امانى، و رساندن آنها را از حضيض نقص و ضعف و حيوانيّت به اوج كمال و قوّت و انسانيّت، و از مجاورت‏ شيطان به مرافقت ملكوتيّين بلكه به وصول به مقام قرب و حصول مرتبه لقاء اللَّه كه اعظم مقاصد و مطالب اهل اللَّه است. و از اين جهت، اين كتاب كتاب دعوت به حق و سعادت است و بيان كيفيّت وصول بدين مقام است؛ و مندرجات آن اجمالًا آن چيزى است كه در اين سير و سلوك الهى مدخليّت دارد و يا اعانت مى‏كند سالك و مسافر الى اللَّه را “85 .
4. معرفي حق تعالي و نشر توحيد
در اين مقوله امام به صراحت هر چه تمام تر هدف مهم قرآن را توحيد و شناساندن حق تعالي مي داند و مي فرمايد : “عمده مقصد و مقصود انبياء عظام و تشريع شرايع و تأسيس احكام و نزول كتابهاى آسمانى، خصوصاً قرآن شريف جامع كه صاحب و مكاشفِ آن نورِ مطهّرْ رسول ختمى صلّى اللَّه عليه و آله است، نشر توحيد و معارف الهيه و قطع ريشه كفر و شرك و دوبينى و دوپرستى بوده، و سرّ توحيد و تجريد در جميع عبادات قلبيّه و قالبيّه سارى و جارى است. بلكه شيخ عارف كامل، شاه‏آبادى، روحى فداه مى‏فرمودند: عبادات اجراء توحيد است در ملك بدن از باطن قلب.بالجمله، نتيجه مطلوبه از عبادات تحصيل معارف و تمكين توحيد و ديگر معارف است در قلب‏ “86 ايشان رسيدن به اين مرتبه انساني را نيازمند گذشتن از دنياخواهي و دنيا پرستي و رسيدن به مرحله درک دروني و قلبي لذت عبادات مي داند و در اين خصوص مي فرمايد ” اين مقصد حاصل نشود مگر آنكه حظوظ قلبيّه عبادات را سالك استيفاء كند، و از صورت و قالب به حقيقت و لبّ عبور نمايد، و واقف نشود در دنيا و قشر كه وقوف در اين امور خار راه سلوك انسانيت است‏ “87 و لذا امام در جاي ديگري مقصود اصلي قرآن را شناخت خداوند ، درک وحدانيت و تفهيم چگونگي سير و سلوک سالک الي الله مي داند ايشان مي فرمايد : ” اصل مقاصد قرآن، تكميل معرفة اللَّه‏ و تحصيل توحيدات ثلاثه، و رابطه ما بين حق و خلق، و كيفيّت سلوك الى اللَّه، و كيفيّت رجوع رقايق به حقيقة الحقايق، و معرّفى تجلّيات الهيّه جمعاً و تفصيلًا و فرداً و تركيباً، و ارشاد خلق سلوكاً و تحققاً، و تعليم عباد علماً و عملًا و عرفاناً و شهوداً “88 .
5. قرآن کامل ترين کتاب و در بردارنده شريعت ابدي
از آنجا که قرآن آخرين کتاب آسماني است و براي همه اعصار و قرون کتاب هدايت و رحمت است لذا بايد کامل ترين کتاب مقدس موجود باشد و هيچ کدام از مسلمانان در اين مسئله ترديدي ندارند اما امام با نکته سنجي و موشکافي عرفاني خويش جهان هستي و هستي هاي آن را تبلور اسماء خداوتد دانسته و معتقد است هر وجودي که تجلي اسماء در آن بيشتر باشد کمال بيشتري دارد ؛ پيامبران هر کدام مظهر تجلي يکي از اسماي الهي بوده اند اما پيامبر اسلام مظهر تجلي همه اسماي الهي است بنا براين ، حقايق دريافتي ديگر پيامبران به اندازه مظهريت آنان بوده و چون قرآن

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید