دانلود پایان نامه

ش جنس معین با یکدیگر تماس پیدا کرده و در نتیجه مبادلات آنها در زمان واحد و به قیمت معین انجام می گیرد.
«بازار» از نظر علمی به معنی محل تجمع عده ای ازمصرف کنندگان است که دارای نیاز های مشترک بوده، از وسیله مبادله، یا پول مشترکی در داد و ستد های خود استفاده می کنند. اینمصرف کنندگان باید مایل به رفع نیازهای خود باشند. بدین ترتیب اگر عنصر نیاز مشترک یا تمایل به رفع نیاز وجود نداشته باشد، عملا بازاری شکل نخواهد گرفت.
برای تشکیل هر بازار باید چهار عامل زیر وجود داشته باشد :
• مصرف کننده یا تقاضا کننده • نیاز یا احتیاج
• قدرت خرید • عرضه کننده یا تولید کننده
بازار به مفهوم رایج خود محل عرضه و تقاضاست و مراحل تکاملی تدریجی را گذرانده تا به شکل امروزی خود رسیده است.
2 ـ 2 ـ 2 ـ پیدایش بازار
پس از پیدایش تمدن و قبل از رایج شدن پول مبادله کالا بصورت پایاپای صورت می پذیرفت و به تدریج و با ازدیاد حجم تولیدات و توسعه مبادلات و گسترش روابط اجتماعی و اعتلای سیستم های اقتصادی پیشرفت نموده و سه گروه عمده ذیل شکل گرفت:
• تولید کنندگان • توزیع کنندگان • مصرف کنندگان
انسان اولیه پس از گذار از مرحله شکار وغارنشینی به دامپروری پرداخت وسپس با کشف کشاورزی ناچار به سکنا گزینی گردید واین نقطه شروع پیدایش شهرها به شمارمیرود. به تدریج با گذشت زمان مشاغل متحول شدند وزندگی انسانها دست خوش دگرگونی فراوانی قرارگرفت. حرفه هاومشاغل گوناگون به تدریج رشدپیداکردوطبقه سازمان دهنده امور و کارها،قدرت را دراختیارگرفت.
بازار به عنوان نهادی اقتصادی–شهری در دوره ساسانیان شکل گرفت. هسته اولیه بازارهای واقع درشهرها درحوالی یکی از پرجنب و جوش ترین دروازه ها تشکیل می شد. شکل گیری عناصر بازار و روند توسعه آن بستگی به کارکرد اصلی شهرومیدان،رشداقتصادی وجمعیت آن داشت. درشهرهای متوسط وکوچکی که مبادلات خارجی آن زیاد نبود،بخش قابل ملاحظه ای از بازار صرف تامین نیازهای داخلی شهرمی شد(حبیبی، 1375،43).
شکل2 ـ 2: بازار دوره ساسانیان
بازارهانیزمانندکاروانسراها به افرادودولتمندی که آنهاراخریده اند یا ساخته اند تعلق داشته است واینان از این طریق درآمد قابل توجهی به دست میآورند. درهرشهری قسمتی از بازار به افراد صاحب نفوذ تعالق داشت وچون کسی براعمال آنها نظارت نداشت می توان گفت درآمد هنگفتی برای خود تامین میکردندوچه بسا از جریان برخی معاملات جلوگیری میکردندویاساعات بازوبسته کردن دکانها را به میل خود تغییرمیدادندو از این رو خسارات جبران ناپذیری را به پیشه وران و بازرگانان وارد میکردند. تعیین نرخ اجناس برعهده داروغه ها بود وآنها برای اینکارمقررات خاصی داشتند.علت شکل‌گیری تدریجی بازار این بوده که بیشترشهرهای ایران نیاز توسعه یک روستا پدید آمدند وتعداد کمی از شهرها به صورت طراحی شده ساخته میشده اند. در دوران کهن،بسیاری ازفعالیتهاوفضاهای صنعتی درناحیه‌معینی که آن را ناحیه‌ی ” کارگاه صنعتی ” خوانده انداستقراریافته بود. بخش دیگری ازشهر به فعالیتهای مربوط به سفالگری اختصاص یافته بودبه اینترتیب نوعی منطقه بندی شهری براساس انواع فعالیت های تولیدی وبازرگانی درآن شهرشکل گرفته بود(آیوازیان، مجله هنرهای زیبا، 2).
باتوجه به زندگی چادرنشینی مردم درزمان هخامنشیان بازارهای مربوط به آن دوران معماری دائمی وشکل گرفته ای نداشتند. پس ازآن در دوره ساسانیان بازارهای ایران براساس نظام صنعتی شکل گرفت وبه صورت مجموعه ای از دسته ها که مشاغل مختلف در آنهاتفکیک شده بود. علاوه بردادوستد در این دوره میدانهایی در مرکزشهروجودداشت که دراطراف آن مغازههاوسایربناهای عمومی قرارداشتند. به تدریج وباگذشت زمان عملکردهای جدیددرشهرهاصورت گرفت وبه تبع آن راسته های مختلفی دربازارها ایجادشدندوهمچنین شرکتهای تجارتی ومراکز تجمع امور دفتر بازرگانی به صورت تیم وتیمچه نیزبه وجودآمد. دفاترتجارتی این شرکتهاگاهی درکاروانسراهاومیدانهای شهرنیزقرارداشتند.
احداث بازارهای طرح ریزی شده از زمان صفویه به بعدموردتوجه قرارگرفت،که این بازارهامعمولادرمجاورت بازارهای خودرو و موجود درشهربنامیشد.این بازارهای طرح ریزی شده به صورت متمرکزساخته شده بودندودارای فضاهای حساب شده ومنظم بودند.
تمام یابخشی از اغلب بازارهادرهنگام احداث آنهاپوشش نداشتند بلکه به تدریج ودرهنگام گسترش ورونقشان برخی از بزرگان شهر و بازرگانان برای آنها پوشش وسقفی می ساختند نور بازار در این حالت توسط روزنه هایی که در سقف تعبیه می شدتامین می گردید. عرض بازار ها در این حالت به گونه ای بودکه برای عبورپیاده مناسب بود.
بازار به معنی واقعی به مکانی گفته میشود که تمرکز فعالیت درآن بوجودآمده باشد. درسالهای اخیربا ایجاد شهرهای درون و جدید واحداث خیابانهای وسیع قسمتی از فعالیتهای داد وستد از مکان های تنگ وتاریک وسرپوشیده به خیابانهای باز انتقال یافته است. فعالیتهای تجاری درشرق ومخصوصا در این رابطه مستقیمی با مذهب داشته اندوتحت تاثیرآن قرارگرفته اند.
2 ـ 2 ـ 3 ـکارکردهای بازار
از مطالعه ی منابع مکتوب قدیم به عناصر اصلی مجموعه بازار و همچنین کارکرد های مهم آن در گذشته پی می بریم که با عناصر و عملکردهای امروزی قابل تطبیق است. مانند : خرده فروشی، عمده فروشی، تجارت خارجی، تولیدصنایع دستی و پیشه وری، وام و اعتبار، اصول و قواعد بازرگانی و حتی سازمان ها‌ی صنفی در منطقه باستانی خاورمیانه که قسمت اعظم آن زیر سلطه سلسله های قبل از اسلام ایران بوده و بعدا سرزمین مرکزی جهان اسلام شده و دارای سابقه ای بسیار کهن بوده است.
با آنکه وجه تجاری بازار شاخص تر از جنبه های دیگر آن به نظر می رسید و امروزه مفهوم آن را مترادف بورس و منطقه تبادل کالا نیز قرار می دهند، ولی درگذشته، بازار تک عملکردی نبوده، مرکز تولید، توزیع، بانکداری، ورزش و با قرارگیری مسجد جامع و مدارس درکنارآنها، مرکز فرهنگی و آموزشی نیز بود. عناصر غیر تجاری فوق در بافت بازار ترکیب شده، ساختاری را تشکیل می دهد که آنرا به مرکز زندگی فرا محله ای ساکنین تبدیل می نمود(سلطان زاده، ص 120-127).
بازار ها را می توان از ابعاد زیر مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار داد.
• از دیدگاه اجتماعی•از دیدگاه سیاسی•از دیدگاه شهرسازی•از دیدگاه معماری
2 ـ 2 ـ 3 ـ 1 ـبررسی بازار ها از دیدگاه اجتماعی
فضای بازار تنها به داد و ستد و بازرگانی اختصاص نداشت بلکه به عنوان شاهراه حیاتی شهر برخی از عناصر مهم شهری مانند مسجد جامع، مدرسه های مذهبی، خانقاه، گرمابه و سایر تاسیسات و فضا های مهم شهری را در خود جای می داد و در امتداد خود با مراکز حکومتی ارتباط داشت و به همین جهت مهمترین محور فضایی در حیات اجتماعی شهر بود.
2 ـ 2 ـ 3 ـ 2 ـبررسی بازارها از دیدگاه سیاسی
غالبا بازاریان و پیشه وران شهری که در بازر متمرکز بودند در جنبش های اجتماعی و مذهبی زمان خود پیشروی سایر طبقات شهری بود. حکومت همیشه در بازار به صورت های مختلف نقش مهمی را ایفا می کرده است. چه در زمانی که با مذهب توأم بود و چه بعد ازآن و به همین دلیل در بسیاری از موارد بازارها در مجاورت ارگ حکومتی و در امتداد دروازه ورودی آن به وجود آمده، توسعه می یافتند.
بازار و خدمات موجود در آن در طول تاریخ همیشه از قدرتی برخوردار بوده که همواره مورد توجه سلاطین و حکام وقت بوده است.به همین علت اکثرا در تمامی شهرهای قدیمی ایران مراکز حکمرانی و سیاست در جوار بازار احداث می گردید.
2 ـ 2 ـ 3 ـ 3 ـبررسی بازار ها از دیدگاه شهرسازی
اغلب شهرهای قدیم، در مسیر بازرگانی و تجارتی شکل می گرفتند. بنابراین عامل اصلی استقرا ر شهر ها در گذشته عامل اقتصادی بوده است و بازار به عنوان یک مکان تجاری اهمیت زیادی در روند شکل گیری شهرها داشته است. این خصوصیات عمده نقش بسزایی در محل استقرار بازار در بافت شهریداشته است (توسلی، مجله هنرهای زیبا، 37).
2 ـ 2 ـ 3 ـ 4 ـبررسی بازار ها از دیدگاه معماری
بازار از راهروهای عریض و معمولا سرپوشیده تشکیل شده که حجره های متصل به یکدیگر در دو سوی آن استقرار یافته اند. این راهروها راسته نام دارند و در هر راسته کالای خاصی عرضه می شود. درمناطق گرم و خشک بازارهای سرپوشیده مسیر مناسبی را در هنگام تابش آفتاب ایجاد می نموده که این مسیر علاوه بر عملکرد تجاری، بهصورت رابط بین محلات نیز عمل می کردند. در مرکز محلات معمولا بازارچه هایی وجود داشت که احتیاجات روزمره مردم محل را مرتفع می ساخت. از آنجا که فضای بازار می بایست پویا بوده و حرکت را القا نماید لذا تحقق به این امر با ارتفاع بلند سقف ها، قوسی بودن سقف، ریتم و تناسب کشیده در پایه ها، شعاع های نور که به وسیله نورگیر های سقفی وارد فضا می شود و پیچ و خم راسته ها ایجاد شده است. ولی از آنجا که طولانی بودنمسیرها باعث خستگی و یکنواختی می گردد، لذا پس از طی مسافتی در راسته به فضا های مکث یا تقاطع هایی بر می خوریم و همین حرکت و سکون در معماری بازار است که آن را فضایی جذاب و متنوع می نماید.از نظر ویژگی های معماری دوران مختلفبازار ها و مراکز خرید را می توان به سه گروه تقسیم کرد:
بازارهای قدیمی، خود درواقع بخشی از بافت شهریبوده اند که بر اساس نیاز و با افتتاح یک فروشگاه بنیان نهادهشد و در اثر بزرگتر شدن ناحیه و افزایش نیازهای جامعه، چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی، همگام با بافت شهری، گسترش می یافتند و حتی به صورت جزء لایتجزایی از معماری دوران خود و متأثر از سبک معماری محیط اطراف خود بوده اند.
بازارها و مراکز خرید امروزی، برخلاف بازار های سنتی، به یک باره در بخشی از شهر ظاهر می شدند و طرح معماری آنها لذوما متأثر از معماری محیط اطراف نبوده و گاها دارای سبک معماری خاص خود می باشند که بر بنا های آینده محیط اطراف نیز تأثیر می گذارند.
بازارها و مراکز خرید مدرن، معمولا مجتمع سرپوشیده ای هستند که درآنها نه تنها اجناس مختلف بلکه خدمات مختلفی از قبیل خدمات بانکی، بیمه، کرایه اتومبیل، سینما، محلی برای بازی کودکان، رستوران و غیره ارائه می شود و از تسهیلات زیادی از قبیل پارکینگ، سیستم گرمایش و سرمایش، سیستم اطفاء حریق و امثال آنها بهره می برند(سلطان زاده، ص 120-127 ).
2 ـ 3 ـفضاهای تشکیل دهنده بازار
2 ـ 3 ـ 1 ـ کلیات
در طی جریان شکل گیری و تکامل بازار های سنتی ایران، فضاهای معماری زیادی به وجود آمدند. شکل و فرم این اماکن تحت تأثیر فرهنگ و سبک معماری دوران خود تغییر نموده است که هر یک به طور جداگانه قابل بررسی و مطالعه است.
برای روشن شدن مطلب، ابتدا فضا ها را دسته بندی کرده و سپس به شرح هریک می پردزایم:
• فضاهای مربوط به انبارداری و نگهداری کالا
این فضاها از اولین دسته فضاهای معماری هستند که در جریان گردش کالا در بازار اهمیت دارند.
خان بار یا کالن بار : خان بار محل انبار و کار روی کالا ها بوده است کالا که معمولا به وسیله چهارپا حمل میشده نباید وارد بازار شود از این رو آن را از راهی موازی به نام پس کوچه یا پشت کوچه درخانبارخالی میکردند خانبارها محوطهی بزرگی درپشت سراها بودند که آنجا چند کارگاه دستی کوچک وانبار قرار داشته است تیمها، تیمچه ها ،سرا ها ،و کاروانسراهاهریک به طور مجزا به خانبارمتصل میشوند(زریونی، مجله آبادی، 20).
• فضاهای مربوط به کارهای تولیدی
در بازار فعالیتهای تولیدی اغلب به دو صورت وجود داشتند : اولا فعالیتهای تولیدی مستقلی که درکارگاه های صنعتی ومشابه آن انجام میشد و ثانیا فعالیتهای تولیدی که همراه با فروش کالاها به وسیله دکانها

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید