دانلود پایان نامه

آزمونهاي رواني اساساٌ براي اندازه گيري تفاوتهاي فردي افراد در خصايص شناختي و عاطفي ساخته مي‌شوند. افراد از نظر تواناييها و ويژگيهاي شخصيتي تفاوت دارند و روان شناسان آزمونهاي رواني را در اصل براي اندازه گيري و سنجش اين تفاوتها به كار مي‌برند ( شريفي، 1373 ).
” روايي اصطلاحي است كه به هدفي كه آزمون براي تحقق بخشيدن به آن درست شده است اشاره مي‌كند. و به سخن ديگر، آزموني داراي روايي است كه براي اندازه گيري آنچه مورد نظر است مناسب باشد ” ( سيف، 1381، ص 252 ).
مقصود از روايي آزمون پاسخ دادن به اين سؤال است كه آزمون چه چيزي را اندازه گيري مي‌كند و تا چه اندازه از اين لحاظ كارايي دارد. در اين مورد ذكر اين نكته ضروري است كه نام آزمون نمي تواند نشان دهد كه آزمون چه چيزي را مي‌سنجد، فقط با بررسي منابع عيني اطلاعات و نيز عمليات تجربي كه براي تشخيص روايي آزمون به عمل آمده، مي‌توان صفتي را كه آزمون بخصوصي مي‌سنجد تعريف كرد. اصولاٌ تمام روشهاي تعيين روايي با اين مسأله سرو كار دارند كه بين كاركرد در آزمون و واقعيتهاي قابل مشاهده و مستقل درباره ويژگيهاي رفتار مورد نظر چه روابطي وجود دارد.
روشهاي اختصاصي كه براي بررسي اين گونه رابطه‌ها به كار مي‌روند متعددند و تحت عناوين مختلف توصيف شده اند. اين روشها به سه طبقه اصلي تقسيم شده اند : روايي محتوا، روايي سازه، روايي ملاكي ( آناستازي، 1379 ).
روايي يك آزمون را به شيوه‌هاي زير اندازه گيري مي‌كنند :
الف ) روايي محتوا :
روايي محتوايي به اين مطلب اشاره مي‌كند كه نمونه سؤالهاي مورد استفاده در يك آزمون تا چه حد معرف كل جامعه سؤالهاي ممكن است كه مي‌توان از محتوا يا موضوع مورد نظر تهيه كرد. هر چه آزمون از اين لحاظ بهتر باشد، داراي روايي بيشتر است ( سيف، 1381 ).
براي تحليل روايي محتوايي آزمون پيشرفت تحصيلي كه در مورد يك درس ساخته شده است، ابتدايك جدول مشخصات آزمون كه شامل محتوا و هدفهاي آموزشي است، تهيه مي‌كنيم سپس با بررسي هر سؤال برحسب اين كه به كدام محتوا و هدف مربوط است در خانة مربوط به آن در جدول مذكور يك خط نشان مي‌كشيم و تعداد خط نشانهاي هر خانه نشان مي‌دهد كه در رابطه با هر هدف آموزشي و محتوا مربوط به آن چند پرسش در آزمون گنجانده شده است. روايي محتوايي آزمون برحسب تعداد پرسشهاي مربوط به هدف آموزشي و محتواي آن در رابطه با اهميت هر هدف و محتوا از نظر هدفهاي مهم آموزشي ارزشيابي مي‌شود ( شريفي، 1373 ).
اين نوع آزمونهاي اندازه گيري ميزان تسلط فرد بر مهارت خاص يا مطالب درسي خاصي است. يكي از مشكلات اين روش مربوط به نمونه گيري كافي از جامعه سؤال است. حوزه رفتار مورد اندازه گيري بايد به شيوه منظمي مورد تحليل قرار گيرد تا اطمينان حاصل شود كه ماده‌هاي آزمون تمام جنبه‌هاي مهم رفتار را به نسبت اهميت هر يك از آنها مي‌پوشانند. روايي محتوا به ارتباط معني دار بين پاسخهاي فرد در آزمون و حوزه رفتاري مورد نظر توجه دارد ( آناستازي، 1379 ).
روايي محتوا به تحليل منطقي محتواي يك آزمون بستگي دارد و تعيين آن بر اساس قضاوت ذهني و فردي است. چون روايي محتوا بر اساس قضاوتهاي ذهني انجام مي‌شود، تعيين آن در مقايسه با ساير انواع روايي‌ها بيشتر در معرض خطا قرار دارد، اما به طور كلي، تعيين روايي محتوا اولين قدم در بررسي تمام آزمونهاست و سؤالها به دليل برآورده شدن شرايط روايي محتوا تدوين مي‌شوند. براي تضمين نيل به جنبه‌هاي مطلوب اندازه گيري مي‌توان، از طريق فنون تحليل سؤال، آزمون را مورد تجديد نظر قرار داده يا اصلاح كرد. معمولاٌ روايي محتواي آزمون بتنهايي توجيه كننده استفاده از آن نيست. پيش از اينكه از آزمون استفاده شود، كارايي آن با استفاده از روشهايي مانند، روايي ملاك بايد اثبات شود. با اين حال آزمونهااز سطوح مختلف روايي برخوردارند و متخصصان در قضاوتهاي خود هميشه با هم توافق نظر ندارند ( آلن، ين، 1374 ).
نكته مهم ديگر توجه به خطر تعميم نامعقول حوزه رفتاري خاصي است كه آزمون در آن ريشه دارد. كاربرد روايي محتوا به ويژه در آزمونهاي ملاكي مناسب به نظر مي‌رسد ( آناستازي، 1379 ).
ب ) روايي صوري يا ظاهري :
” روايي صوري يعني اين كه مواد يا سؤالهاي آزمون بايد از نظر ظاهري در رابطه با موضوعي باشند كه آزمون براي اندازه گيري آن تهيه شده است. روايي ظاهري به قضاوت سازندة آزمون بستگي دارد و زياد مورد اعتماد نيست ” ( گنجي، 1377، ص 126 ).
در واقع روايي صوري نمي تواند جزو انواع روايي باشد، بلكه تنها يك ويژگي آزمون است كه در پاره اي مواقع وجود آن مفيد به نظر مي‌رسد. از آنجا كه روايي صوري نوع خاصي از روايي محتوايي است، همان روشي كه براي تعيين روايي محتوايي به كار مي‌رود، يعني استفاده از نظر متخصصان ، در اينجا نيز براي تعيين روايي صوري قابل استفاده است. براي افزايش روايي صوري آزمون كافي است كه ماده‌هاي آن را به گونه اي باز نويسي كنيم كه ربط و گيرندگي آن در موقعيتهايي كه آزمون به كار خواهد رفت، افزايش يابد، مسلم است كه روايي صوري هرگز نمي تواند جانشين روايي عيني آزمون شود، روايي فرم نهايي آزمون هميشه بايد مستقيماٌ بررسي شود ( آناستازي، 1379 ).
به بيان كلي، مي‌توان ديد كه روايي صوري، هر چند ضامن اندازه گيري دقيق نيست، ممكن است بر انگيزش آزمون شونده و در نتيجه بر روايي نمرات حاصل از آزمون تأثير داشته باشد. هر چند كه روايي صوري يك ويژگي مطلوب آزمون است، در بعضي آزم
ونها اين ويژگي نه تنها ضروري نيست، بلكه بهتر است كه وجود نداشته باشد مثلاٌ اگر بخواهيم بيماري رواني كسي را معين كنيم، بهتر است آزموني را مورد استفاده قرار دهيم كه روايي صوري كمي داشته باشد ( سيف، 1381 ).

ج ) روايي ملاكي :
روايي ملاكي شاخص كار آمدي در پيش بيني رفتار يك فرد در موقعيتهاي خاص است براي اين منظور، كاركرد فرد در آزمون با يك ملاك مقايسه مي‌شود كه خود نوعي شاخص مستقيم و مستقل هر آن چيزي است كه آزمون براي پيش بيني آن ساخته شده است ( آناستازي، 1379 ).
روايي ملاك به دو دسته تقسيم مي‌شود كه عبارتند از روايي پيش بين و روايي همزمان
1 ـ روايي پيش بين ” يعني اين كه نتايج حاصل از اجراي آزمون و نتايجي كه بعداٌ به دست مي‌آيند همبستگي و قرابت وجود داشته باشد ” ( گنجي، 1377، ص 127 ).
اصطلاح ” پيش بيني ” را مي‌توان در معناي وسيع آن شامل پيش بيني هر گونه موقعيت ملاك بر اساس آزمون دانست، و يا در معناي محدودي براي پيش بيني در فاصله مشخص به كار برد. اطلاعات حاصل از روايي پيش بين بيشتر در زمينه آزمونهاي مربوط به گزينش و طبقه بندي كاركنان مفيدند ( آناستازي، 1379 ).
از آنجا كه در روايي پيش بين هميشه نوعي ملاك مورد نظر است كه نمرات آزمون پيش بيني را بايد با آن مقايسه كرد به آن روايي ملاكي گفته مي‌شود. ” روايي ملاكي به فن تجربي مطالعه رابطه بين نمرات آزمون ( پيش بيني كننده ) و نوعي اندازة بيروني مستقل ( ملاك ) مربوط مي‌شود ” (سيف، 1381، ص 256 ).
روايي ملاكي را مي‌توان با توجه به درجه اي كه عملكرد آزمون شونده در يك آزمون ( آزمون پيش بين) به عملكرد او در آزمون ديگر ( آزمون ملاك ) ارتباط دارد تعريف كرد. پس براي تعيين روايي پيش بين يك آزمون، دو آزمون ضروري هستند. ضريب همبستگي بين نمرات حاصل از اين دو آزمون شاخص روايي پيش بين آزمون مورد نظر است. هر چه اين ضريب بزرگتر باشد،آزمون داراي روايي بيشتري خواهد بود.از جمله محدوديت‌هاي ديگر اين نوع روايي، تبديل متغيري كه پيش بيني شود به صورت عددي به سادگي ممكن نيست. در تعيين روايي پيش بيني همچنانكه مي‌توان از چندين ملاك استفاده كرد، استفاده از چندين آزمون پيش بيني نيز اين نوع روايي را افزايش مي‌دهد و بر قدرت پيش بيني مي‌افزايد ( سيف، 1381 ).
2 ـ روايي همزمان :” براي تعيين روايي همزمان، نتايج آزمونها را با نتايجي كه همزمان با اجراي آنها يا به فاصله كمي پس از اجراي آنها به دست مي‌آيد مقايسه مي‌كنند ” ( گنجي، 1377، ص 128).
در مواردي روايي همزمان را به جاي روايي پيش بين محاسبه مي‌كنند. اغلب به علت مشكلات عملي نمي توان عمليات اعتبار يابي را در فاصله زماني گسترده تري اجرا نمود تا اعتبار پيش بين تعيين شود يا نمي توان نمونه‌هاي مناسب و منتخب براي آزمايش پيدا كرد. از سوي ديگر، در برخي از كاربردهاي آزمونهاي رواني، روايي همزمان مناسبترين نوع روايي محسوب مي‌شود و مستقلاٌ حايز ارزش است ( آناستازي، 1379 ).
با اين حال، از آنجا كه اين دو نوع روايي اساساٌ با روابط تجربي بين نمرات آزمون پيش بين و آزمون ملاك مربوطند، مي‌توان آنها را جنبه‌هاي مختلف روايي ملاكي دانست ( سيف، 1381 ).
و همچنين ضريب اعتبار پيش بيني از طريق اجراي آزمون براي كليه افراد مورد نظر، انتظار براي يك مدت معقول، جمع آوري نمره‌هاي ملاك و محاسبه ضريب اعتبار بدست مي‌آيد. اما اين عمل وقتگير و مستلزم هزينه بسيار است. احتمالاٌ دامنه آزمون پيش بيني كننده و ملاك محدوديت به وجود خواهد آمد. معمولاٌ محدوديت در دامنه، ضريب همبستگي را كاهش مي‌دهد و ضريب اعتبار پيش بيني را كمتر از اندازه واقعي برآورد مي‌كند ( آلن، ين، 1374 ).

د ) روايي سازه :
روايي سازه، بيشتر از روايي محتوا و روايي پيش بيني جنبه نظري دارد. بنا به تعريف كرانباخ ( 1970 ) يك آزمون در صورتي داراي روايي سازه است كه نمرات حاصل از اجراي آن به مفاهيم يا سازه‌هاي نظريه مورد نظر مربوط باشند. معني سازه به معني مفهوم بسيار نزديك است. كرلينجر سازه را اينگونه تعريف كرده است : ” سازه يك مفهوم است، اما يك معني اضافي بر مفهوم دارد و آن اين است كه سازه براي مقاصد ويژة علمي به طور عمد و از روي آگاهي ابداع مي‌شوند ›› ( سيف، 1381، ص 261 ).
به بيان ديگر روايي سازه با اين مسأله سرو كار دارد كه آزمون بخصوص، تا چه اندازه سازه يا صفت بخصوصي را اندازگيري مي‌كند. هوش، درك فني، سيالي كلامي، اضطراب، روان نژندي نمونه‌هايي از سازه‌ها هستند. روايي سازه بيش از انواع ديگر روايي كه تا به حال بررسي كرده ايم بر توصيفهاي رفتاري گسترده تر، پايدارتر و انتزاعي تر، تأكيد دارد و اعتبار يابي سازه مستلزم گرد آوري تدريجي اطلاعات از منابع مختلف است. هر نوع داده‌هايي كه نمايشگر ماهيت صفت مورد مطالعه و شرايط مؤثر در تحويل و پديد آيي آن باشد از لحاظ اين نوع اعتبار مورد توجه قرار مي‌گيرد ( آناستازي، 1379 ).
به طور خلاصه روايي به روشهاي گوناگون مي‌تواند ارزشيابي شود و اين عمل به نوع آزمون و كاربرد آن بستگي دارد. به طور كلي تعيين روايي‌هاي وابسته به ملاك و سازه مستلزم محاسبه و بررسي همبستگيها و شاخصهاي آماري ديگر است، ولي در روايي محتوا از هيچ يك از روشهاي آمار استفاده نمي شود ( آلن، ين، 1374 ).
براي تعيين روايي سازه متوان از روشهاي مختلف زير استفاده كرد.
1 ) روش تعيين همبستگي آزمون با ساير آزمونهاي روا : يكي از راههاي تعيين روايي سازه اين است كه همبستگي بين نمرات آزمون مورد نظر را با يك
آزمون موجود داراي روايي كه براي همان سازه ساخته شده است تعيين كنيم.اگر آزمون جديد با آزمون موجود همبستگي زيادي داشته باشد.درنتيجه آزمون جديد نيز براي سازة مورد نظر يك آزمون روا است و به آن روايي همگرا مي‌گويند. ازسوي ديگر،آزمون مورد نظربايد با آزمونهاي ديگري كه سازه‌هاي متفاوتي رااندازه گيري مي‌كنند همبستگي نداشته باشد. اين گونه روايي را روايي واگرا يا تميزي مي‌نامند.
2 ) روش تمايز سني : اگر يكي از ويژگيهاي انسان با بالا رفتن سن پيشرفت نشان دهد،نمرات آزموني كه براي اندازه گيري اين ويژگي درست شده است بايد منعكس كنندة اين مطلب باشد.
3 ) روش تحليل عوامل : تحليل عوامل يك روش پيشرفتهآماري است كه از طريق آن تعدادو ماهيت متغيرهايي راكه يك آزمون اندازه مي‌گيرد مشخص مي‌كنند.اين روش روابط دروني ميان داده‌هاي مورد تحليل را تعيين مي‌كند.و براي ايجاد سهولت متغيرها را به خوشه‌ها يا عوامل كاهش مي‌دهد. بنابراين،يك آزمون را مي‌توان برحسب عواملي كه آن را تشكيل مي‌دهند نامگذاري كرد.
4 ) روش همساني دروني : آخرين روش تعيين روايي سازه، روش همساني دروني است. در اين روش، ساخت دروني آزمون بررسي مي‌شود. ملاك مورد استفاده براي بررسي همساني دروني نمرة كل آزمون است. روش معمول براي اين كار اين است كه همبستگي بين نمرات آزمونهاي فرعي يا خرده آزمونها با نمره كل آزمون محاسبه مي‌شود، وهر يك از اين خرده آزمونها كه با نمره كل آزمون همبستگي اندكي را نشان داد از آزمون حذف مي‌شود. در ضمن، خرده آزمونها نبايد با يكديگر همبستگي زيادي داشته باشند، زيرا در چنين حالتي فرض مي‌شود كه همة آنها يك چيز را اندازه مي‌گيرند و لذا تكراري هستند.در اين روش، به جاي خرده آزمونها، از ماده‌هايا سؤالات آزمون نيز مي‌توان استفاده كرد.در اين صورت،همبستگي ميان ماده‌هاي آزمون با كل آزمون و با يكديگر محاسبه ميشود ( سيف، 1381).
3 ـ حساسيت يا ظرافت تشخيص :
منظور از حساسيت اين است كه يك آزمون بتواند تفاوتهاي افراد را به خوبي نشان دهد. هر اندازه يك آزمون بتواند رفتارهاي آزمودنيها را به درجات بيشتر تقسيم بندي كند حساسيت آن نيز به همان اندازه بيشتر خواهد بود. هر اندازه وسعت رفتارهايي كه يك ازمون مي‌تواند اندازه بگيرد بيشتر باشد، به همان اندازه حساسيت اين آزمون كمتر خواهد بود. يعني هر اندازه پديدة مورد اندازه گيري محدودتر باشد حساسيت آزمون بهتر خواهد بود. مثلاٌ حساسيت يك آزمون حافظه به احتمال خيلي زياد بهتر از حساسيت يك آزمون شخصيت يا يك آزمون هوش خواهد بود. همچنين حساسيت يك آزمون به ساختمان خود آن بستگي دارد. زيرا، قدرت تشخيص سؤالها متفاوت است. برخي از سؤالها توانايي بهتري براي طبقه بندي افراد دارند، در حالي كه برخي ديگر اين توانايي را ندارند. بنابراين اگر پس از اجراي يك آزمون معلوم شد كه سؤالات آن توانسته اند آزمودنيهاي خيلي ضعيف، ضعيف، متوسط قوي و خيلي قوي را از يكديگر متمايز كنند خواهد گفت كه آن آزمون حساسيت دارد ( گنجي، 1377 ).
ب ) ويژگيهاي فرعي :
علاوه بر ويژگيهاي اصلي آزمونها كه در بالا ذكر شد، ويژگيهاي ديگري را براي آزمونها قايل شده اند كه در درجه دوم اهميت قرار دارند. اين ويژگيها عبارتند از : سهولت اجرا، سهولت نمره گذاري، مقرون به صرفه بودن و توانايي ايجاد رغبت در آزمونيها. سهولت اجراي يك آزمون


دیدگاهتان را بنویسید